ΓΙΑΝΝΕΝΑ

3 Οκτωβρίου 1943, πρωί.

Εικόνα του άρθρου 3 Οκτωβρίου 1943, πρωί.
ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: Γιώργος Τσαντίκος
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 02/10/2016, 10:35
ΓΙΑΝΝΕΝΑ

Το πιο κοινότοπο πράγμα που μπορεί να πει κανείς για την 3η Οκτωβρίου και το ορόσημό της στην ιστορία, είναι «ημέρα μνήμης». Αυτό το γνωρίζουν καλά οι επιζήσαντες της θηριωδίας των ναζί, η οποία επαναλήφθηκε ουκ ολίγες φορές στην Ήπειρο, αλλά και σε όλη την Ευρώπη, από τις «επίλεκτες μονάδες» τους και τους κατά τόπους συνεργάτες τους (που στην συντριπτική τους πλειοψηφία έγιναν μετέπειτα ταγοί και εξουσιαστές, ειδικά στην Ελλάδα).

Οι 92 άνθρωποι που δολοφονήθηκαν από τους άνδρες της Βέρμαχτ, δυστυχώς δεν ήταν οι μόνοι. Ήταν όμως μια πολύ σκληρή υπενθύμιση ότι ο κατακτητής είναι κατακτητής και ότι όλοι, σε μια κατοχή, είναι στόχοι.

Η 3η Οκτωβρίου ήταν Κυριακή. Τα αντίποινα της εκτέλεσης του αντισυνταγματάρχη Γιόσεφ Ζάλμινγκερ, ο οποίος ανήκε στον κύκλο στενών συνεργατών του Χίτλερ, ανέλαβε το 79ο Εφεδρικό Τάγμα με διοικητή τον Άλφρεντ Σρόπελ, μετά από διαταγή του Χιούμπερτ Λαντς, διοικητή της μεραρχίας «Έντελβαϊς». 


Ο Λαντς στη δίκη της "Νοτιοανατολικής υπόθεσης" στη Νυρεμβέργη

Ο Λαντς τελείωσε τη ζωή του στα 86 του, ως μέλος των «Φιλελεύθερων Δημοκρατών» στη Γερμανία, αφού εξέτισε ποινή μόλις πέντε ετών, καταδικασμένος στη Νυρεμβέργη. Ήταν αδίστακτος μιλιταριστής, και η πολιτική του θέση που τον έφερε εμπλεκόμενο ακόμα και στις συνωμοσίες κατά του Χίτλερ, δεν του… απαγόρευσε να δώσει την εντολή για πολλαπλές δολοφονίες αμάχων, με ιδιαίτερα σκληρό τρόπο. Υπό τη διοίκησή του άλλωστε, έγινε η σφαγή των Ιταλών στην Κεφαλλονιά. Ο καθηγητής Κριστοφ Σμινκ-Γκουστάβους, στο βιβλίο του «Μνήμες Κατοχής ΙΙΙ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ισνάφι», παρατηρεί ότι η σφαγή των Λιγκιάδων αποτελεί σκάνδαλο συγκάλυψης, καθώς οι φάκελοι αρχειοθετήθηκαν χωρίς δίκη, από εισαγγελείς που υπήρξαν μέλη του NSDAP από το 1933…

Πριν από 2,5 χρόνια, το επίσημο γερμανικό κράτος ζήτησε για πρώτη φορά συγγνώμη για το έγκλημα. Ο πρόεδρος της Γερμανίας Γιόακιμ Γκάουκ είπε, αφού είχε καταθέσει στεφάνι στο μνημείο στους Λιγκιάδες: «Επιθυμώ να αρθρώσω, αυτό που δράστες, αλλά και πολιτικά υπεύθυνοι τόσων πολλών χρόνων στη μεταπολεμική περίοδο δεν ήθελαν, ή δεν μπόρεσαν να προφέρουν, ότι δηλαδή τα όσα συνέβησαν εδώ ήταν κτηνώδης αδικία και με αίσθημα ντροπής και πόνου, ζητώ από τις οικογένειες των δολοφονηθέντων ‘συγγνώμη’».

Οι Λιγκιάδες και συνολικά η ηπειρώτικη γη δεινοπάθησε από τους κατακτητές και τους συνεργάτες τους, που αργότερα επέστρεψαν ως εξουσιαστές και η μαύρη τους κληρονομιά φτάνει μέχρι σήμερα. Σε πολιτικό επίπεδο, η συζήτηση για τις γερμανικές αποζημιώσεις παραμένει ζωντανή, έστω και ενίοτε με υπερβολές ή με αφορισμούς, ανάλογα την εμπλεκόμενη πλευρά.

Αυτά όμως τα πρωινά, όπως της 3ης Οκτωβρίου του 1943, απειλούν πάντα με επιστροφές:όταν χάνεται η μνήμη των γεγονότων και των αιτιών τους.

Το μνημείο

Το 2005 εγκαταστάθηκε το μνημείο στους Λιγκιάδες, φτιαγμένο από τον πατρινό γλύπτη Στάθη Λεοντή. Το μνημείο αναγράφει συνολικά 85 ονόματα ανθρώπων.

Το μνημείο του ολοκαυτώματος

Η έκθεση για τις καταστροφές και τα θύματα

Η τραγωδία των Λιγκιάδων καταγράφηκε στον τόμο «Έκθεσις των γενομένων ζημιών εν γένει Ηπείρου από της κηρύξεως του Ελληνο-ιταλικού πολέμου (28-10-40) μέχρι της τελικής απελευθερώσεώς της, Οκτώβριος 1944». Εκεί, αναφέρονται 82 άνθρωποι που οι ναζί σκότωσαν εν ψυχρώ. Αργότερα αναθεωρήθηκε ο αριθμός στους 92, ενώ στις πρώτες αναφορές της γερμανικής στρατιωτικής αστυνομίας αναφέρονται ως θύματα «50 άμαχοι». Μεταξύ τους ήταν 34 παιδιά, ηλικίας 6 μηνών έως 11 χρονών, 37 γυναίκες 30 έως 64 ετών και 11 άνθρωποι άνω των 70 ετών. Οι διαφορές έχουν κυρίως να κάνουν με τον τόπο όπου έχασαν τη ζωή τους άμαχοι (στο χωριό ή στη γύρω περιοχή), στο πλαίσιο όμως της ίδιας διαταγής αντιποίνων από τους ναζί.

Στην έκθεση καταγράφονται όλες οι απώλειες και οι εκτελεσθέντες από τους Γερμανούς, ανά επαρχία. Στην επαρχία Δωδώνης, όπου υπάγονταν και τα Γιάννενα, η καταμέτρηση, η οποία γνώρισε κάποιες αναθεωρήσεις αργότερα, ήταν η ακόλουθη.

Περιοχή Ιωαννίνων

α/α
Πόλις ή Χωρίον                Οικογένειαι
Καείσαι Οικίαι
Εκτελεσθέντες
1.
ΙΩΑΝΝΙΝΑ .. .. ..                    4.097
136
6
2.
ΜΠΙΖΑΝΙ .. .. .. ..                         60
39
2
3.
ΜΠΑΦΡΑ .. .. ....                          74
-
1
4.
ΝΕΟΚΑΙΣΣΑΡΕΙΑ…                   83
-
1
5.
ΠΕΔΙΝΗ .... .. ....                        145
180
1
6.
ΚΡΥΦΟΒΟ .. .. ....                       70
90
5
7.
ΚΟΥΤΣΕΛΙΟ .... ..                     140
-
2
8.
ΠΕΤΡΑ .... .... ..                             79
23
-
9.
ΣΕΡΒΙΑΝΑ ..... ..                          74
-
2
10.
ΡΑΒΕΝΙΑ ...                                 45
62
1

Σ Υ Ν Ο Λ Ο Ν .....                  4.867
           530
             21










Περιοχή Κουρέντων

α/α
Πόλις ή χωρίον Οικογένειαι
Καείσαι Οικίαι
Εκτελεσθέντες
1.
ΑΕΤΟΠΕΤΡΑ .. .... 76
44
4
2.
ΑΣΦΑΚΑ .... .. .... 62


3.
ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΝ.... 42
42
-
4.
ΔΡΑΓΟΨΑ .. .. .... 70
-
3
5.
ΚΟΥΡΕΝΤΑ .... .... 102
-
1
6.
ΜΕΓΑΛΟ ΜΠΙΣΔΟΥΝΙ 108
-
-
7.
ΝΕΓΡΑΔΕΣ .. .. ... 60
23
-
8.
ΣΟΥΛΟΠΟΥΛΟΝ .. . 40
37
2
9.
ΡΟΔΟΤΟΠΙ .... .... 140
114
6
10.
ΒΡΟΣΥΝΗ .. .. ..... 66
57
-
11.
Λ Ι ΓΟΨΑ .. .. .. .... 80
-
2
12.
ΧΙΝΚΑ ..... .. .. .. 95
74
-
ΣΥΝΟΛΟΝ                      941
391
15

                  

περιοχή Κατσανοχωρίων                          

α/α
Πόλις ή χωρίον
Οικογένειαι
Καείσαι Οικίαι
Εκτελεσθέντες
1.
ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ
160
59
1
2.
ΚΑΛΕΝΤΖΙ
104
131
2
3.
ΑΕΤΟΡΡΑΧΗ -ΛΑΖΑΝΑ .
53
29
1

Σ Υ Ν Ο Λ Ο Ν.
317
219
4

 

περιοχή Μαλακασίου

α/α
Πόλις ή χωρίον                               Οικογένειαι                                       Καείσαι Οικίαι
Εκτελεσθέντες
1.
ΠΕΤΡΟΒΟΥΝΙ……                            172
120
1
2.
ΧΟΥΛΙΑΡΑΔΕΣ……                          155
104
-
3.
ΜΙΧΑΛΙΤΣΙ……..                               127
80
-
4.
ΠΡΟΣΗΛΙΟΝ……                               80
-
7
5.
ΣΥΡΡΑΚΟΝ……                                350
4
6
6.
ΚΑΛΑΡΡΥΤΑΙ….                               225
17
6
7.
ΒΑΘΥΠΕΔΟΝ…..                                79
65
1
8.
ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ……                             127
9
2
9.
ΚΡΑΨΗ – ΒΑΞΗ….                           175
33
1
10.
ΜΕΓΑΛΗ ΓΟΤΙΣΤΑ…                       160
40
1
11.
ΜΙΚΡΑ ΓΟΤΙΣΤΑ….                          132
95
7
12.
ΚΡΥΟΒΡΥΣΙΣ και (ΚΑΜΠΕΡΑΓΑ)    56
31
1
13.
ΜΟΥΖΑΚΑΙΟΙ…..                               70
64
-
14.
ΜΕΓ. ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ…                           190
179
15
15.
ΜΙKP0 ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ…….                     80
-
7
16.
ΜΟΝΟΛΙΘΙ……..                               120
67
6
17.
ΠΛΑΤΑΝΟΥΣΑ……                         230
95
-

ΣΥΝΟΛΟΝ                            2.528
1.004
61


περιοχή Πεστών

α/α
Πόλις ή Χωρίον
Οικογένειαι
Καείσαι Οικίαι
Εκτελεσθέντες
1.
ΤΕΡΟΒΟΝ
180
128
22
2.
ΣΚΛΗΒΑΝΗ
145
35
9
3.
ΒΑΡΛΑΑΜ
61
-
3
4.
ΛΑΓΑΤΟΥΡΑ
60
7
3
5.
ΜΟΥΛΕΣ
50
27
2
6.
ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΣ
47
2
6
7.
ΠΕΣΤΑ
69
-
1

ΣΥΝΟΛΟΝ
612
199
46


περιφέρεια Ζαγορίου

α/α
Χωρία                        Οικίαι υπάρχουσαι
Καταστραφείσαι Οικίαι
Εκτελεσθέντα άτομα
1.
Ασπράγγελοι
140
122
-
2.
Ελάτη
70
57
-
3.
Άνω Σουδενά
93
8
-
4.
Τρίστενον
154
142
6
5.
Γρεβενίτιον
295
295
16
6.
Φλαμπουράρη
92
87
6
7.
Ελατοχώρι
65
65
3
8.
Μακρύνον
41
41
1
9.
Καστανών
31
25
-
10.
Δόλιανη
135
135
5
11.
Λεπτοκαρυαί
70
54
1
12.
Φραγγάδες
120
80
-
13.
Καλωτά
87
65
3
14.
Μανασή
38
37
1
15.
Καμνιά
33
33
-
16.
Καβαλάρι
43
43
6
17.
Συνοικισμός Καρυές
33
33
-
18.
Δεμάτι
110
46
1
19.
Πέτρα - Συν. Σίτσαινα          118
54
3
20.
Μεσοβούνι                                    
2
7
21.
Λυγγιάδες
69
69
82
22.
Βωβούσα
84
83
2
23.
Λάϊστα
90
60
2
24.
Ηλιοχώρι
45
30
1
25.
Βρυσοχώρι
90
40
-

ΣΥΝΟΛΟΝ
2.146
1706
146



ΣΧΟΛΙΑ
ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ
Ντοτη3