Ζωσιμαία: Ένα σχολικό κτίριο 70 ετών και ο αρχιτέκτονας Πάτροκλος Καραντινός

Το κτίριο του Πρότυπου Λυκείου Ζωσιμαίας Σχολής στην οδό Βαλαωρίτου, το οποίο αυτή την περίοδο είναι κλειστό λόγω ζημιών που προκλήθηκαν από τον σεισμό της 8ης Μαρτίου, είναι από τα (πολλά) παλαιά σχολικά κτίρια της πόλης των Ιωαννίνων. Είναι όμως ένα σχολικό κτίριο που φέρει την υπογραφή του Πάτροκλου Καραντινού, ενός σημαντικού αρχιτέκτονα που υπηρέτησε τον μοντερνισμό και που άφησε την υπογραφή του σε πολλά δημόσια κτίρια –σχολεία, πανεπιστημιακές σχολές, νοσοκομεία, μουσεία- στην Ελλάδα.

Το αρχιτεκτονικό έργο του Καραντινού «μοιράζεται» σε δύο περιόδους: κατά τον μεσοπόλεμο και στη μεταπολεμική περίοδο. Από το 1947 έως το 1958, ο Καραντινός απασχολούνταν στο υπουργείο Παιδείας. Έχοντας ήδη ανάλογη εμπειρία από την περίοδο του Μεσοπολέμου, ο Καραντινός ανέδειξε τη σχολική αρχιτεκτονική.

Το 1952, μπήκε ο θεμέλιος λίθος της νέας Ζωσιμαίας Σχολής, στην τότε πλατεία Ευεργετών. Τα εγκαίνια του σχολικού κτιρίου έγιναν στις 8 Νοεμβρίου του 1957. Καθόλου τυχαία η ημερομηνία των εγκαινίων: Ο Νικόλαος Ζωσιμάς είχε ορίσει στη διαθήκη του να γίνεται στις 8 Νοεμβρίου μνημόσυνο για τα μέλη της οικογένειας των Ζωσιμάδων.

Το νέο κτίριο της Ζωσιμαίας Σχολής ήταν μια αναγκαιότητα.

Για την ιστορία: Το πρώτο διδακτήριο της Ζωσιμαίας, εν έτει 1828, είχε στεγαστεί σε ένα μικρό αρχοντικό κοντά στην πλατεία Ευεργετών. Λίγα χρόνια αργότερα, μεταφέρθηκε σε μια παλαιά οικία, στη σημερινή οδό Ζωσιμάδων. Εκεί, στη θέση της οικίας, ανεγέρθηκε το 1905, το νεοκλασικό κτίριο της Ζωσιμαίας Σχολής. Οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες της σχολής παρέμειναν σε αυτό το κτίριο μέχρι τη δεκαετία του ’40. 

Κατά τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, το κτίριο βομβαρδίστηκε, ενώ αμέσως μετά μετατράπηκε από τις δυνάμεις κατοχής σε φυλακή. Λόγω των εκτεταμένων ζημιών, ήταν ακατάλληλο προς χρήση μετά τον πόλεμο (τη δεκαετία του ’60 στεγάστηκε εκεί το Γυμνάσιο Αρρένων και αργότερα το 1^ο Γυμνάσιο).

Η Ζωσιμαία Σχολή φιλοξενήθηκε σε άλλα κτίρια, μέχρι που ανεγέρθηκε το κτίριο στην οδό Βαλαωρίτου, σε σχέδια του Καραντινού.

Ο τέως αναπληρωτής καθηγητής Αρχιτεκτονικής Γιώργος Σμύρης για την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του σχολικού κτιρίου της νέας Ζωσιμαίας, έχει γράψει το εξής:

«Αποτέλεσμα μακράς εμπειρίας, ο Καραντινός επαναφέρει στο κτίριο της ‘Ζωσιμαίας’, αυτούσιο το ήθος του μοντέρνου σε μια ανανεωμένη μεταπολεμική εκδοχή και μετατρέπει τον ορθολογισμό της ευρωπαϊκής εμπειρίας σε τοπικό χαρακτηριστικό. Αυτόνομο κτίριο, προτάσσει δυναμικά την εκδοχή του σε δύο εμφανείς ορόφους, υποτάσσοντας τους υπόλοιπους σε βαθμιδωτή ημιυπόγεια διάρθρωση και ασύμμετρες στέγες. Ένα ανοικτό αστρονομικό παρατηρητήριο, ως πύργος, διαταράσσει την οριζόντια ήρεμη διάρθρωση και διακάπτει την συνέχεια των στεγών με ατέρμον κατακόρυφο στοιχείο. Ο εσωτερικός και εξωτερικός χώρος υποδοχής και η κατακόρυφη και οριζόντια επικοινωνία διατάσσονται με ορθολογισμό, τονίζοντας ιδιαίτερα τις αίθουσες διδασκαλίας, τόσο στις όψεις όσο και στις κατόψεις, που γίνονται άμεσα κατανοητές και από το εξωτερικό του κτιρίου».

Σημειωτέον ότι η Ζωσιμαία ήταν ένα από τα πρότυπα σχολεία της χώρας από το 1937 έως το 1985 (λειτούργησε ως εξατάξιο ως το 1977). Ο προσδιορισμός του Πρότυπου Λυκείου επέστρεψε πριν από λίγα χρόνια, μέσα σε ένα τελείως διαφορετικό εκπαιδευτικό πλαίσιο.

* Στην κεντρική φωτογραφία: Αρχιτεκτονικό σχέδιο του Καραντινού. Από την πολιτιστική ψηφιακή συλλογή «Αρχειομνήμων» των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ)