Συρία: Ένας χρόνος από την πτώση του Άσαντ

Τη Δευτέρα, χιλιάδες Σύροι βγήκαν στους δρόμους για να γιορτάσουν την επέτειο της πτώσης του Άσαντ. Η χώρα αγωνίζεται να αναρρώσει ένα χρόνο μετά το τέλος της καταπιεστικής 50ετούς διακυβέρνησης της δυναστείας του Άσαντ, που ακολούθησε 14 χρόνια εμφυλίου πολέμου που άφησε περίπου μισό εκατομμύριο νεκρούς, εκατομμύρια εκτοπισμένους και τη χώρα κατεστραμμένη και διχασμένη.

Η πτώση του Άσαντ προκάλεσε σοκ, ακόμη και στους αντάρτες που τον ανέτρεψαν. Στα τέλη Νοεμβρίου 2024, ομάδες στη βορειοδυτική περιοχή της χώρας — με επικεφαλής την Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ, μια ισλαμιστική ομάδα ανταρτών της οποίας ο τότε ηγέτης, Αχμέντ Χουσεΐν αλ Σαράα, είναι τώρα ο προσωρινός πρόεδρος της χώρας — ξεκίνησαν μια επίθεση στην πόλη του Χαλεπίου, με στόχο να την ανακτήσουν από τις δυνάμεις του Άσαντ.

Οι αντάρτες κατέλαβαν τη Δαμασκό στις 8 Δεκεμβρίου, ενώ ο Άσαντ μεταφέρθηκε εσπευσμένα από τις ρωσικές δυνάμεις και παραμένει εξόριστος στη Μόσχα. Ωστόσο, η Ρωσία, μακροχρόνιος σύμμαχος του Άσαντ, δεν παρενέβη στρατιωτικά για να τον υπερασπιστεί και έκτοτε έχει δημιουργήσει δεσμούς με τους νέους ηγέτες της χώρας και διατηρεί τις βάσεις της στη συριακή ακτή.

Από την ξαφνική άνοδό του στην εξουσία, ο αλ Σαράα έχει ξεκινήσει μια διπλωματική εκστρατεία γοητείας, δημιουργώντας δεσμούς με δυτικές και αραβικές χώρες που απομόνωσαν τον Άσαντ και που κάποτε τον θεωρούσαν τρομοκράτη.

Τον Νοέμβριο, έγινε ο πρώτος πρόεδρος της Συρίας από την ανεξαρτησία της χώρας το 1946 που επισκέφθηκε την Ουάσινγκτον.

Ωστόσο, οι διπλωματικές επιτυχίες αντισταθμίστηκαν από εκρήξεις θρησκευτικής βίας, κατά τις οποίες εκατοντάδες άμαχοι από τις μειονότητες των Αλαουιτών και των Δρούζων σκοτώθηκαν από φιλοκυβερνητικούς σουνίτες μαχητές. Τοπικές ομάδες Δρούζων έχουν πλέον ιδρύσει τη δική τους de facto κυβέρνηση και στρατό στην νότια επαρχία Σουέιντα.

Υπάρχουν συνεχιζόμενες εντάσεις μεταξύ της νέας κυβέρνησης στη Δαμασκό και των κουρδικών δυνάμεων που ελέγχουν το βορειοανατολικό τμήμα της χώρας, παρά τη συμφωνία που υπογράφηκε τον Μάρτιο και που υποτίθεται ότι θα οδηγούσε στη συγχώνευση των δυνάμεών τους.

Το Ισραήλ είναι επιφυλακτικό απέναντι στη νέα ισλαμιστική κυβέρνηση της Συρίας, παρόλο που ο αλ Σαράα έχει δηλώσει ότι δεν επιθυμεί σύγκρουση με τη χώρα. Το Ισραήλ έχει καταλάβει μια πρώην ζώνη ασφαλείας που περιπολούσε ο ΟΗΕ στη νότια Συρία και πραγματοποιεί τακτικές αεροπορικές επιδρομές και εισβολές από την πτώση του Άσαντ. Οι διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία ασφαλείας έχουν σταματήσει.

Τα απομεινάρια του εμφυλίου πολέμου είναι παντού. Η Ομάδα Συμβούλων για τις Νάρκες ανέφερε τη Δευτέρα ότι τουλάχιστον 590 άτομα έχουν σκοτωθεί από νάρκες στη Συρία από την πτώση του Άσαντ, μεταξύ των οποίων 167 παιδιά, με αποτέλεσμα η χώρα να βρίσκεται σε τροχιά να καταγράψει το υψηλότερο ποσοστό θυμάτων από νάρκες στον κόσμο το 2025.

Η οικονομία παραμένει υποτονική, παρά την άρση των περισσότερων δυτικών κυρώσεων. Αν και οι χώρες του Κόλπου έχουν υποσχεθεί να επενδύσουν σε έργα ανασυγκρότησης, ελάχιστα έχουν υλοποιηθεί στην πράξη. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι η ανοικοδόμηση των περιοχών της χώρας που έχουν υποστεί ζημιές από τον πόλεμο θα κοστίσει 216 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η ανοικοδόμηση που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι στιγμής έχει γίνει σε μεγάλο βαθμό από μεμονωμένους ιδιοκτήτες που πλήρωσαν για να επισκευάσουν τα δικά τους κατεστραμμένα σπίτια και επιχειρήσεις.

Οι περιοχές που υπέστησαν τις μεγαλύτερες ζημιές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ερημωμένες, αλλά στον κεντρικό δρόμο που οδηγεί στο στρατόπεδο, σιγά-σιγά, οι κατεστραμμένοι τοίχοι έχουν αντικατασταθεί στα κτίρια που παραμένουν δομικά άθικτα. Τα καταστήματα έχουν ξανανοίξει και οι οικογένειες έχουν επιστρέψει στα διαμερίσματά τους. Ωστόσο, οποιαδήποτε μεγαλύτερη πρωτοβουλία ανασυγκρότησης φαίνεται να είναι ακόμα μακριά.

Η υπηρεσία προσφύγων του ΟΗΕ αναφέρει ότι περισσότεροι από 1 εκατομμύριο πρόσφυγες και σχεδόν 2 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένοι Σύροι έχουν επιστρέψει στα σπίτια τους μετά την πτώση του Άσαντ. Ωστόσο, χωρίς θέσεις εργασίας και ανασυγκρότηση, ορισμένοι θα φύγουν ξανά.

Με πληροφορίες από ΑΡ. Φωτογραφία: Sameer al Doumy/MSF