Συντακτης: Βαρβάρα Αγγέλη
Δημοσιευση: 21-01-2018, 10:27
ΡΕΤΡΟ

Mε την απελευθέρωση της πόλης των Ιωαννίνων, άρχισαν να λειτουργούν οι «Φόροι», πέτρινα κτίρια ή ξύλινες κατασκευές που χρησιμοποιούνταν από τις αρχές για την είσπραξη των δημοτικών φόρων. Όποιος μετέφερε στην πόλη οποιοδήποτε αγαθό –από κάρβουνα και κριθάρι μέχρι τυρί και ρίγανη-, κατέβαλλε τα λεγόμενα «διαπύλια τέλη». Οι «Φόροι» δηλαδή λειτουργούσαν κάτι σαν διόδια… αγαθών.

Τα «διαπύλια τέλη» είχαν καθιερωθεί με νόμο του ελληνικού κράτους το 1847. Κατά καιρούς υπήρξαν μεγάλες κινητοποιήσεις επαγγελματικών τάξεων στην ελεύθερη Ελλάδα για την κατάργηση του δημοτικού αυτού φόρου που έπληττε το εσωτερικό εμπόριο. Παρά τις έντονες αντιδράσεις, το κράτος διατήρησε τα «διαπύλια τέλη» γιατί αδυνατούσε να χρηματοδοτήσει τους δήμους. Εκ των πραγμάτων, λοιπόν, τα Γιάννενα υιοθέτησαν τα διαπύλια τέλη με την απελευθέρωσή τους.

Ωστόσο, οι φόροι αυτοί δεν ήταν άγνωστοι στους γιαννιώτες παραγωγούς. Τους είχαν γνωρίσει από την εποχή του Αλή πασά ήδη. Ο Αλή πασάς είχε εγκαταστήσει τελωνεία (εκτιμάται ότι επρόκειτο για πρόχειρες κατασκευές) στις εισόδους της όλης, όπου κατέληγαν οι εμπορικοί δρόμοι. Οι τελωνειακοί υπάλληλοι φορολογούσαν ακόμα και για δεύτερη ή τρίτη φορά ένα προϊόν, για το οποίο μπορεί να είχε καταβληθεί φόρος σε προηγούμενο τελωνείο. Έτσι, κάθε άλλο παρά σπάνιο ήταν το φαινόμενο ένα εισαγόμενο προϊόν να είχε επιβαρυνθεί με 20% περίπου της αξίας του.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, στο πλαίσιο του γενικού εκσυγχρονισμού της οθωμανικής διοίκησης, χτίστηκαν και πέτρινοι οικίσκοι στα καίρια σημεία εισόδου στην πόλη. Συνολικά υπήρχαν οκτώ τελωνεία, ή κουρμέκια, όπως λέγονταν, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν και στα ελεύθερα Γιάννενα για την είσπραξη των διαπύλιων τελών.

Τη δεκαετία του ’20, οι δημοτικές αρχές αποφάσισαν να αντικαταστήσουν τους παλαιότερους πέτρινους οικίσκους με πιο λειτουργικά κτίρια. Σε σχετική απόφαση του δημοτικού συμβουλίου τον Φεβρουάριο του 1924, γίνεται λόγος για οκτώ συνολικά «Φόρους». Δεν ήταν όμως όλοι πέτρινοι. Εκτιμάται ότι τουλάχιστον δύο από αυτούς, στη Σκάλα και στην πλατεία Μαβίλη, παρέμειναν ως πρόχειρες, ξύλινες κατασκευές. Οι υπόλοιποι Φόροι βρίσκονταν στον Ακραίο (στο τέλος της ΚΑ’ Φεβρουαρίου, στην Καλούτσιανη), στα Ζευγάρια, στον δρόμο προς το νοσοκομείο «Χατζηκώστα», στο Βελισσάριο (στη συμβολή των οδών Δωδώνης και Αγίου Κοσμά) και στη Λιμνοπούλα. Σύμφωνα με την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου του 1924, ένας ακόμη Φόρος προσδιορίζεται χωρικά στην οδό Δωδώνης, αλλά δεν έχει εξακριβωθεί αν τελικά κατασκευάστηκε.

«Ο ενοικιαστής δεν δύναται να τοποθετήση φύλακας εις άλλα μέρη της πόλεως προς πρόληψιν λαθρεμπορίας, εάν προ πάσης τοποθετήσεως δεν ειδοποιήση τας δημοτικάς αρχάς» επισημαίνει το δημοτικό συμβούλιο, στην απόφασή του, για τον τρόπο λειτουργίας των Φόρων.

Οι Φόροι λειτούργησαν σαν τελωνεία μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, κάποιοι από αυτοί μετατράπηκαν σε φυλάκια για τον έλεγχο της κίνησης από και προς την πόλη. Μεταπολεμικά, τα διαπύλια τέλη καταργήθηκαν, και έτσι μπήκε τέλος στη... ζωή των Φόρων.

To κτίριο του Φόρου στα Ζευγάρια απέκτησε μια πιο περιποιημένη όψη, 

μετά την αποκατάσταση που έγινε πριν από ενάμιση χρόνο από τον Δήμο Ιωαννιτών


Στην πόλη των Ιωαννίνων, το μόνο πέτρινο κτίριο Φόρου, που έχει αναγνωριστεί επίσημα ως τέτοιο, είναι αυτό που βρίσκεται στην οδό Βελουχιώτη, στα Ζευγάρια. Όντας διατηρητέο κτίριο εδώ και χρόνια, στεγάζει τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ζευγαριών. Στο παρελθόν είχε χρησιμοποιηθεί ακόμα και για κατοικία άπορων οικογενειών.

Ωστόσο, προφορικές μαρτυρίες «αναγνωρίζουν» ως Φόρο κι άλλο ένα κτίριο, το οποίο βρίσκεται στη Λιμνοπούλα και αποτελεί τμήμα των εγκαταστάσεων του ΕΑΝΚΙ.


* Φωτογραφία του Γαλλοελβετού Fred Boissonnas στην αγορά της πόλης των Ιωαννίνων το 1913

200 λέξεις απομένουν.
σχετικα αρθρα
Ντοτη3