Όταν λεγόταν Πλάβαλη

Ένα αφιέρωμα του «Τύπου Ιωαννίνων» στην προέλευση της ονομασίας χωριών και οικισμών του νομού Ιωαννίνων

Η Αγία Βαρβάρα είναι ένα χωριό του Δήμου Κόνιτσας, στον δρόμο προς Αμάραντο. Όπως πολλά χωριά (και) στην Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων, η Αγία Βαρβάρα δεν λεγόταν πάντα Αγία Βαρβάρα.

Το παλιό της τοπωνύμιο ήταν Πλάβαλη. Ως Πλάβαλη αναγνωρίστηκε ο οικισμός το 1919 (λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωση της Ηπείρου). Το 1928, με τη μεγάλη εκστρατεία μετονομασίας τοπωνυμίων σε όλη τη χώρα από το υπουργείο Εσωτερικών, το χωριό «αποτίναξε» την ξένη ονομασία του και έγινε Αγία Βαρβάρα.

Ως Πλάβαλη, πάντως, ήταν γνωστή για αρκετούς αιώνες. Πόσους; Δεν έχει αποσαφηνιστεί. Το σίγουρο είναι ότι τον 18^ο αιώνα, η Πλάβαλη υπήρχε. Σε άλλη, κοντινή θέση από τη σημερινή, αλλά υπήρχε. Από τότε ήδη, πολλοί κάτοικοί της, όπως και στα γύρω χωριά, ήταν μάστοροι της πέτρας. Υπάρχει αναφορά σύμφωνα με την οποία μάστορες από την Πλάβαλη έχτισαν την εκκλησία του Αγίου Νικολάου στην Μπάγια (Κήπους) Ζαγορίου.

Από τα μέσα του 19^ου αιώνα, η Πλάβαλη αποτέλεσε τσιφλίκι.

Τι σημαίνει όμως Πλάβαλη; Καταρχάς, οι μελετητές συμφωνούν ότι πρόκειται για ένα τοπωνύμιο με σλάβικη προέλευση. Υπάρχει όμως διάσταση απόψεων όσον αφορά τη σλάβικη λέξη από την οποία προέρχεται το τοπωνύμιο. Ο ρωσογερμανός γλωσσολόγος Μαξ Βάσμερ (1886-1962), που είχε ασχοληθεί και με τα σλάβικα τοπωνύμια στην Ελλάδα, είχε υποστηρίξει ότι το τοπωνύμιο προέρχεται από μια αρχαία σλάβικη λέξη που σημαίνει «το ζιζάνιο, το σκαθάρι».

Ο καθηγητής γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Κώστας Ευ. Οικονόμου, στη μελέτη του «Τα οικωνύμια του νομού Ιωαννίνων-Γλωσσολογική εξέταση», έχει καταθέσει μια άλλη ερμηνεία. Ο Κώστας Οικονόμου δεν αποκλείει την ερμηνεία του Βάσμερ αλλά θεωρεί πιο πιθανή την προέλευση του τοπωνυμίου από σλάβικη λέξη που σημαίνει «η κατεβασιά του ποταμού//το κατέβασμα ξύλων μέσα σε ποτάμι//πλωτή σχεδία//ποτάμι, ρεύμα, κανάλι». Όπως σημειώνει ο ίδιος, η ερμηνεία αυτή ενισχύεται και από το γεγονός ότι ο οικισμός βρίσκεται κοντά σε παραπόταμο του Σαραντάπορου.

Ένα από τα πιο επισκέψιμα σημεία της Αγίας Βαρβάρας είναι η λεγόμενη «δεντροκκλησιά» του Αγίου Παϊσίου. Ένα εκκλησάκι μέσα σε μια βελανιδιά, το οποίο είναι αφιερωμένο στον Άγιο Παΐσιο. Στα νεανικά του χρόνια, ο Παΐσιος φέρεται να περνούσε από εκεί.