Όταν λεγόταν Κρετσούνιστα

Ένα αφιέρωμα του «Τύπου Ιωαννίνων» στην προέλευση της ονομασίας χωριών και οικισμών του νομού Ιωαννίνων

Το Δεσποτικό βρίσκεται στις πλαγιές του Κασιδιάρη. Διοικητικά υπάγεται στον Δήμο Ζίτσας.

Η παλιά ονομασία του χωριού ήταν Κρετσούνιστα. Το τοπωνύμιο αυτό αναφέρεται σε γραπτό κείμενο ήδη από το 1380–συγκεκριμένα στο «Χρονικό των Ιωαννίνων», και είναι σλάβικης προέλευσης.

Στο «Χρονικό των Ιωαννίνων» αναφέρεται: «Τότε (1380) ήρξατο Θωμάς παραλαμβάνειν τά καστέλλια, αρχή την Βουρσίναν, είτα την Κρετζούνισταν, έπειτα την Δραγομήν και την Βελτσίσταν, και την Αραχοβίτζαν εξωνήσατο και άλλα πλείονα…».

Ο ρωσογερμανός γλωσσολόγος Μαξ Βάσμερ (1886-1962), που είχε μελετήσει τα σλάβικα τοπωνύμια στην Ελλάδα, έχει υποστηρίξει ότι το τοπωνύμιο προέρχεται από τη σλάβικη λέξη που σημαίνει «λόφος». Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη άποψη. Ο καθηγητής γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Κώστας Οικονόμου στη μελέτη του «Τα οικωνύμια του νομού Ιωαννίνων-Γλωσσολογική Εξέταση» αναφέρει ότι πιθανή είναι και η εκδοχή της προέλευσης του τοπωνυμίου από τη σλάβικη λέξη που σημαίνει «καίω, εκχερσώνω με φωτιά».

Η Κρετσούνιστα έγινε επίσημα «Δεσποτικό», το 1927, την περίοδο της μαζικής μετονομασίας τοπωνυμίων στην Ελλάδα. Φαίνεται πάντως ότι η ονομασία «Δεσποτικό» είχε αρχίσει ήδη να χρησιμοποιείται ανεπίσημα από τον 19^ο αιώνα.

Ο ιστοριογράφος Παναγιώτης Αραβαντινός στη «Χρονογραφία της Ηπείρου» αναφέρει: «...φρούριον αξιόλογον επί των δεσποτών και νυν χωρίον κείμενον προς Δ. των Ίωαννίνων... Περί τούτο φαίνονται ερείπια μεσαιωνικής πόλεως, εχούσης, ότε ήκμαζεν (ως οι εγχώριοι λέγονσιν), πεντήκοντα εκκλησίας και το ερείπιον μιας εξ αυτών καλείται ήδη Δεσποτικόν».

Σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από το Δεσποτικό, βρίσκεται το «Παλαιόκαστρο», τα ερείπια ενός οικισμού, όπου ο ελληνιστής και ιστορικός Νίκολας Χάμοντ (1907-2001) έχει τοποθετήσει τη μολοσσική πόλη Ίλιον.

Από το Δεσποτικό καταγόταν ο Γιώργος Σουγδουρής, ένας από τους «δυτικοφερμένους» φιλοσόφους του 17^ου αιώνα.