Όταν λεγόταν Αραχοβίτσα

Ένα αφιέρωμα του «Τύπου Ιωαννίνων» στην προέλευση της ονομασίας χωριών και οικισμών του νομού Ιωαννίνων

Η Λευκοθέα είναι ένα χωριό που συναντά κανείς επί της εθνικής οδού Ιωαννίνων-Ηγουμενίτσας. Βρίσκεται στην όχθη ενός παραπόταμου του Καλαμά, του Σμολίτσα, και κοντά στην πηγή Κεφαλή. Στην πηγή αυτή, κοντά στο χωριό, υπάρχει ένα μικρό πέτρινο μονότοξο γεφύρι.

Η Λευκοθέα δεν λεγόταν πάντα Λευκοθέα. Η παλιά της ονομασία, την οποία είχε διατηρήσει επί αιώνες, ήταν Αραχοβίτσα (ή Αραχωβίτσα). Το 1955 το εν λόγω τοπωνύμιο «έφυγε» από τον επίσημο χάρτη και το χωριό μετονομάστηκε σε Κεφαλόβρυσο. Ωστόσο, αυτή η ονομασία έμεινε μόλις για έξι χρόνια. Το 1961 ήρθε… η Λευκοθέα.

H παλιά ονομασία της Λευκοθέας, η Αραχοβίτσα, εντοπίζεται σε κείμενα από τον 14^ο αιώνα ακόμη, όπως στο Χρονικό των Ιωαννίνων –το «Χρονικό των Ιωαννίνων» είναι ένα χρονικό γραμμένο στην ελληνική γλώσσα και αναφέρεται στην ιστορία των Ιωαννίνων στα χρόνια του Θωμά Πρελούμπου στο β’ μισό του 14ου αιώνα. Εκεί αναφέρεται: ««Τότε ήρξατο Θωμάς παραλαμβάνειν τά Καστέλλια, άρχή τήν Βουρσίναν, είτα τήν Κρετζούνισταν, έπει τα τήν Δραγομήν καί τήν Βελτζίσταν, καί τήν Άραχοβίτζαν έξωνήσατο καί άλλα πλείονα...».

Τι σημαίνει Αραχοβίτσα; Σύμφωνα με τον ρωσογερμανό γλωσσολόγο Μαξ Βάσμερ (1886-1962), που είχε ασχοληθεί με τα σλάβικα τοπωνύμια στην Ελλάδα, υπάρχουν δύο ερμηνείες. Η μία από αυτές θέλει το τοπωνύμιο να προέρχεται από τη σλάβικη λέξη που σημαίνει «καρυδιά» -«Αραχοβίτσα» ίσον «μικρή καρυδιά». Η άλλη ερμηνεία θεωρεί το τοπωνύμιο ότι προέρχεται από ελληνικό σχηματισμό λέξεων (μάλλον από τη λέξη «ράχη»).