«Όρια οικισμών»: Πώς η κυβέρνηση θα παρακάμψει το Προεδρικό Διάταγμα

Το προεδρικό διάταγμα για την οριοθέτηση των οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων, είναι το επίκαιρο θέμα των τελευταίων ημερών. Σε μια… ασυνήθη μεταστροφή ρόλων, η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι με τη νομοθέτηση «προστατεύεται το περιβάλλον», η αντιπολίτευση, αλλά και ένα κομμάτι του ενδοκυβερνητικού χώρου, πνέει τα μένεα και θεωρεί ότι, αφενός υποτιμάται η μικροϊδιοκτησία, αφετέρου αναστέλλεται η ανάπτυξη κ.λπ.

Μόνο στο νομό Ιωαννίνων, σύμφωνα με την απογραφή του 2021, υπάρχουν 312 οικισμοί με πληθυσμό μικρότερο των 2.000 κατοίκων.

Τι συμβαίνει όμως;

Καταρχάς, το Προεδρικό Διάταγμα 194/25 ορίζει ουσιαστικά ένα χρονικό όριο, το 1983, πέραν του οποίου δεν θα συμπεριλαμβάνονται στα όρια των οικισμών περιοχές που οριοθετήθηκαν σε ένα γενικό κλίμα… αοριστίας και ανοχής, κυρίως από τις αυτοδιοικητικές αρχές, σε ό,τι αφορά τις αδειοδοτήσεις.

Δεύτερον, το ΣτΕ δεν απαγορεύει την επέκταση των οικισμών, αλλά τονίζει ότι αυτή θα πρέπει να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη και συναρτώμενη με παράγοντες όπως ο πληθυσμός.

Τρίτον, ούτε η κυβέρνηση φαίνεται διατεθειμένη να αναλάβει το κόστος μιας περιοριστικής απόφασης, που σε αρκετές περιπτώσεις έχει αποδειχθεί αναγκαία, προκειμένου να σταματήσει η ανεξέλεγκτη οικιστική ανάπτυξη σε περιοχές-φιλέτα, η οποία δεν συνδέεται τόσο με την «μικροϊδιοκτησία». Ήδη, έχει διαφανεί η διάθεση να παρακαμφθεί το ΠΔ και να βρεθεί μια διέξοδος, με τη μορφή μιας «ενδιάμεσης» οικιστικής ζώνης, όπου θα αναγνωρίζονται ως άρτια και οικόπεδα κάτω των 4 στρεμμάτων. Αυτό δηλαδή που προσπάθησε να απαγορεύσει το ΣτΕ, αλλά με άλλο όνομα…

Ήδη, το Υπουργείο Περιβάλλοντος είχε επιχειρήσει να διευθετήσει πέρυσι το ζήτημα, αλλά τον Σεπτέμβριο του ’25, το ΣτΕ επέστρεψε το ΠΔ ζητώντας μερικές βασικές αλλαγές. Έτσι, προέκυψε το χρονικό όριο του 1983 στην αποδοχή της δεδομένης κατάστασης.

Σήμερα ωστόσο, οι ανάγκες και οι απαιτήσεις είναι διαφορετικές από τη δεκαετία του 1980 και αυτό είναι ένα επιχείρημα που χρησιμοποιούν και οι δύο πλευρές -αν θεωρήσουμε ότι αυτές υπάρχουν, μιας και η κυβέρνηση όπως προαναφέρθηκε, επεξεργάζεται ήδη έναν τρόπο παράκαμψης του ΠΔ για να κατευνάσει τις αντιδράσεις.

Από τη μια, είναι η προστασία του περιβάλλοντος και η –όχι άστοχη- διαπίστωση πως σήμερα, το οικιστικό επενδυτικό παιχνίδι παίζεται σε περιοχές όπως τα νησιά και σε τουριστικές γενικά περιοχές και δεν έχει να κάνει τόσο με τα δικαιώματα και την περιουσία μικροϊδιοκτητών.

Αυτό το θέμα όμως υπάρχει όντως. Η άλλη πλευρά θέτει το ζήτημα ότι μια Μεγάλη Τρίτη (τότε εκδόθηκε το σχετικό ΦΕΚ), το οικόπεδο ή το παλιό σπίτι στο χωριό, από οικοδομήσιμο έγινε μη οικοδομήσιμο και ότι προκύπτουν μια σειρά ζητημάτων, σχετικά με τις άδειες και τη γενική αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας.

Η αντιπολίτευση στάθηκε ιδιαίτερα σε αυτό το κομμάτι. Στην Περιφέρεια Ηπείρου, η παράταξη του ΠΑΣΟΚ «Ήπειρος Όλον» αναπαρήγαγε τη γραμμή του κόμματος σθεναρά.

Ο βουλευτής Ιωαννίνων του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Τσίμαρης, αναφέρει ότι η κυβέρνηση, χωρίς διάλογο με τις τοπικές κοινωνίες, «εισάγει ένα ασφυκτικό και αναδρομικό πλαίσιο, οδηγώντας σε μαζική απαξίωση μικρών περιουσιών, ανισότητες στην οικιστική μεταχείριση, συγκέντρωση γης σε λίγα χέρια και, εν τέλει, ενίσχυση της εγκατάλειψης της ελληνικής υπαίθρου».

Ο υπουργός Περιβάλλοντος Σταύρος Παπαστεργίου από την άλλη, έχει υπερασπιστεί το ΠΔ, λέγοντας μεταξύ άλλων ότι «διορθώνει μια εκκρεμότητα δεκαετιών» και ότι «όλοι οι οικισμοί οι οποίοι είναι κάτω από 2.000 κατοίκους, με το Προεδρικό Διάταγμα αποκτούν ασφάλεια και βεβαιότητα».

Το εντυπωσιακό είναι ότι ο κ. Παπαστεργίου, στην ίδια ακριβώς δήλωση που υπερασπίζεται το ΠΔ, προσθέτει ότι «η Πολιτεία με επιστημονικά κριτήρια, σεβόμενη την απόφαση του ΣτΕ μελετά νομοθετική ρύθμιση για να ενσωματώσει τα ακίνητα, τα οποία έχουν γεωγραφική οικιστική σχέση με τον οικισμό».

Ένας άλλος αντίλογος, είναι ότι ένα τέτοιο νομοθέτημα δεν ευνοεί για παράδειγμα την πολύφερνη «επιστροφή στο χωριό» που προβάλλεται συχνά-πυκνά ως μια πιθανή διέξοδος από τα (πιο) αστικά προβλήματα όπως η ακριβή στέγη που μαστίζει την Ελλάδα ή και η επανακατοίκηση της ελληνικές περιφέρειας, η οποία ερημώνει σταθερά, με χαρακτηριστικά δημογραφικής υποχώρησης και αστυφιλίας.

Δεν είναι όμως και λίγες οι περιπτώσεις που η υπερανάπτυξη του τουρισμού και της δημιουργίας τουριστικών θερέτρων χωρίς κατοίκους, προκαλούν ανησυχία και στην Ήπειρο.

Έτσι και αλλιώς, φαίνεται ότι το Υπουργείο Περιβάλλοντος έχει βρει τον τρόπο να ικανοποιήσει τις αντιδράσεις, με τη δημιουργία Περιοχών Ελέγχου Χρήσεων (ΠΕΧ), όπου θα υπάρχουν άρτια αγροτεμάχια (οικοδομήσιμα δηλαδή), ακόμα και κάτω από 4 στρέμματα.

Μια πολύ οικεία και συναφής περίπτωση στο νομό Ιωαννίνων, είναι αυτή του Μεγάλου Παπίγκου και των ορίων του, που… συζητήθηκαν αρκετά πριν από μια τετραετία, όταν ξεκίνησε η κατασκευή μιας πολυτελούς κατοικίας εκεί.