Οι τέσσερις κρίσιμες ηλικίες για τον εγκέφαλό σας

Οι επιστήμονες έχουν αποκαλύψει ότι ο εγκέφαλος περνάει από πέντε διαφορετικές φάσεις στη διάρκεια της ζωής, με σημαντικές καμπές στις ηλικίες των 9, 32, 66 και 83 ετών. Περίπου 4.000 άτομα ηλικίας έως 90 ετών υποβλήθηκαν σε εξετάσεις για να αποκαλυφθούν οι συνδέσεις μεταξύ των εγκεφαλικών τους κυττάρων.

Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ έδειξαν ότι ο εγκέφαλος παραμένει στην εφηβική φάση μέχρι τα πρώτα μας τριάντα, όταν φτάνουμε στο «αποκορύφωμα». Λένε ότι τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε γιατί ο κίνδυνος ψυχικών διαταραχών και άνοιας ποικίλλει κατά τη διάρκεια της ζωής.

Ο εγκέφαλος αλλάζει συνεχώς ως αντίδραση σε νέες γνώσεις και εμπειρίες – αλλά η έρευνα δείχνει ότι αυτό δεν είναι ένα ομαλό μοτίβο από τη γέννηση μέχρι το θάνατο. Αντίθετα, υπάρχουν πέντε φάσεις του εγκεφάλου:

• Παιδική ηλικία – από τη γέννηση μέχρι την ηλικία των εννέα ετών
• Εφηβεία – από τα εννέα μέχρι τα 32
• Ενηλικίωση – από τα 32 μέχρι τα 66
• Πρώιμη γήρανση – από τα 66 μέχρι τα 83
• Ύστερη γήρανση - από 83 ετών και μετά

Μερικοί άνθρωποι θα φτάσουν σε αυτά τα ορόσημα νωρίτερα ή αργότερα από άλλους - αλλά οι ερευνητές είπαν ότι ήταν εντυπωσιακό το πόσο ξεκάθαρα ξεχώριζαν αυτές οι ηλικίες στα δεδομένα.

Αυτά τα μοτίβα αποκαλύφθηκαν μόνο τώρα λόγω της ποσότητας των εγκεφαλικών σαρώσεων που ήταν διαθέσιμες στη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications.

Η περίοδος ανάπτυξης της παιδικής ηλικίας διαρκεί από τη γέννηση έως την ηλικία των εννέα ετών, οπότε και ακολουθεί η εφηβική φάση, η οποία διαρκεί κατά μέσο όρο έως την ηλικία των 32 ετών.

Στα πρώτα χρόνια της τρίτης δεκαετίας της ζωής ενός ατόμου, οι νευρικές συνδέσεις του εγκεφάλου μεταβαίνουν σε λειτουργία ενηλίκου, η οποία είναι η μακρύτερη φάση, με διάρκεια που ξεπερνά τις τρεις δεκαετίες. Ένα τρίτο σημείο καμπής, γύρω στην ηλικία των 66 ετών, σηματοδοτεί την έναρξη μιας φάσης «πρώιμης γήρανσης» της αρχιτεκτονικής του εγκεφάλου. Τέλος, ο «όψιμος γηρασμένος» εγκέφαλος διαμορφώνεται γύρω στα 83 έτη.

Οι επιστήμονες ποσοτικοποίησαν την οργάνωση του εγκεφάλου χρησιμοποιώντας 12 διαφορετικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικότητας των συνδέσεων, του βαθμού διαχωρισμού τους και του κατά πόσον ο εγκέφαλος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε κεντρικούς κόμβους ή διαθέτει ένα πιο διάχυτο δίκτυο συνδεσιμότητας.

Από τη βρεφική ηλικία έως την παιδική ηλικία, ο εγκέφαλός μας καθορίζεται από την «ενοποίηση του δικτύου», καθώς ο πλούτος των συνάψεων – των συνδέσεων μεταξύ των νευρώνων – στον εγκέφαλο ενός μωρού μειώνεται, με τις πιο ενεργές να επιβιώνουν. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σύμφωνα με τη μελέτη, η αποτελεσματικότητα της συνδεσμολογίας του εγκεφάλου μειώνεται.

Εν τω μεταξύ, η γκρίζα και η λευκή ουσία αυξάνονται ραγδαία σε όγκο, έτσι ώστε το πάχος του φλοιού – η απόσταση μεταξύ της εξωτερικής γκρίζας ουσίας και της εσωτερικής λευκής ουσίας – να φτάσει στο μέγιστο, και οι πτυχώσεις του φλοιού, οι χαρακτηριστικές ραβδώσεις στο εξωτερικό του εγκεφάλου, να σταθεροποιηθούν.

Στη δεύτερη «εποχή» του εγκεφάλου, την εφηβεία, η λευκή ουσία συνεχίζει να αυξάνεται σε όγκο, οπότε η οργάνωση των δικτύων επικοινωνίας του εγκεφάλου γίνεται όλο και πιο εξελιγμένη. Αυτή η εποχή χαρακτηρίζεται από τη σταθερά αυξανόμενη αποτελεσματικότητα των συνδέσεων σε ολόκληρο τον εγκέφαλο, η οποία σχετίζεται με την ενίσχυση των γνωστικών επιδόσεων. Οι εποχές ορίστηκαν με βάση τη σταθερή τάση ανάπτυξης του εγκεφάλου σε μια παρατεταμένη περίοδο, και όχι με βάση τη διατήρηση μιας σταθερής κατάστασης καθ' όλη τη διάρκεια.

«Σίγουρα δεν λέμε ότι οι άνθρωποι στα τέλη της δεκαετίας των 20 θα συμπεριφέρονται σαν έφηβοι, ή ακόμα και ότι ο εγκέφαλός τους μοιάζει με αυτόν ενός εφήβου», είπε η Alexa Mousley, που ηγήθηκε της έρευνας. «Είναι πραγματικά το μοτίβο της αλλαγής».

Γύρω στα 32 χρόνια παρατηρείται η ισχυρότερη συνολική αλλαγή στην εξέλιξη. Σημαντικά γεγονότα όπως η μητρότητα μπορεί να παίζουν ρόλο σε ορισμένες από τις αλλαγές που παρατηρούνται, αν και η έρευνα δεν το εξέτασε ρητά. «Γνωρίζουμε ότι στις γυναίκες που γεννούν, ο εγκέφαλός τους αλλάζει μετά», είπε η Mousley. «Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι μπορεί να υπάρχει σχέση μεταξύ αυτών των ορόσημων και του τι συμβαίνει στον εγκέφαλο».

Από την ηλικία των 32 ετών, η αρχιτεκτονική του εγκεφάλου φαίνεται να σταθεροποιείται σε σύγκριση με τις προηγούμενες φάσεις. Οι περιοχές του εγκεφάλου γίνονται επίσης πιο διαχωρισμένες. Τα δύο τελευταία σημεία καμπής ορίστηκαν από τη μείωση της συνδεσιμότητας του εγκεφάλου, η οποία πιστεύεται ότι σχετίζεται με τη γήρανση και την εκφύλιση της λευκής ουσίας στον εγκέφαλο.