Κατέγραψαν, για πρώτη φορά, τα πολύ πρώιμα στάδια μιας σουπερνόβα

Ο εκρηκτικός θάνατος ενός άστρου - μια σουπερνόβα - είναι ένα από τα πιο βίαια κοσμικά γεγονότα, αλλά το πώς ακριβώς μοιάζει αυτή η καταστροφή καθώς εξελίσσεται παραμένει μυστήριο. Οι επιστήμονες παρατήρησαν για πρώτη φορά τα πολύ πρώιμα στάδια μιας σουπερνόβα, με ένα τεράστιο άστρο να εκρήγνυται σε ένα χαρακτηριστικό σχήμα που μοιάζει με ελιά.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το  Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο (VLT) του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου στη Χιλή για να παρατηρήσουν τη σουπερνόβα, η οποία αφορούσε ένα αστέρι με μάζα περίπου 15 φορές μεγαλύτερη από αυτή του ήλιου μας, που βρίσκεται σε έναν γαλαξία που ονομάζεται NGC 3621, περίπου 22 εκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη, προς την κατεύθυνση του αστερισμού της Ύδρας. 

Μέχρι τώρα ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί η μορφή τέτοιων εκρήξεων λόγω της ταχύτητας με την οποία συμβαίνουν, οπότε χρειάστηκε να ληφθούν άμεσα μέτρα σε περίπτωση αυτής της σουπερνόβα. Η έκρηξη εντοπίστηκε στις 10 Απριλίου 2024, περίπου την ώρα που ο αστροφυσικός Yi Yang του Πανεπιστημίου Tsinghua στην Κίνα προσγειώθηκε μετά από μια μακρά πτήση στο Σαν Φρανσίσκο. Λίγες ώρες αργότερα, η επίσημη αίτηση του Yang να στραφεί το VLT προς τη σουπερνόβα έγινε δεκτή.

Έτσι, οι ερευνητές μπόρεσαν να παρατηρήσουν την έκρηξη μόλις 26 ώρες μετά την αρχική ανίχνευση και 29 ώρες μετά την πρώτη διάσπαση του υλικού από το εσωτερικό του άστρου που διαπέρασε την αστρική επιφάνεια.

Αυτό που είδαν ήταν το καταδικασμένο αστέρι να περιβάλλεται στον ισημερινό του από έναν προϋπάρχοντα δίσκο αερίου και σκόνης, με την έκρηξη να ωθεί υλικό προς τα έξω από τον αστρικό πυρήνα, παραμορφώνοντας το σχήμα του αστεριού σε ένα που μοιάζει με κάθετα τοποθετημένη ελιά. 

«Η γεωμετρία μιας έκρηξης σουπερνόβα παρέχει θεμελιώδεις πληροφορίες για την εξέλιξη των άστρων και τις φυσικές διεργασίες που οδηγούν σε αυτά τα κοσμικά πυροτεχνήματα», δήλωσε ο Yang, κύριος συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη στο περιοδικό Science Advances.

Τα μεγάλα αστέρια όπως αυτά έχουν σχετικά σύντομη διάρκεια ζωής. Αυτό το αστέρι, ενός τύπου που ονομάζεται κόκκινος υπεργίγαντας, ήταν περίπου 25 εκατομμυρίων ετών κατά τη στιγμή της καταστροφής του. Σε σύγκριση, ο ήλιος είναι πάνω από 4,5 δισεκατομμύρια ετών και έχει ακόμα μερικά δισεκατομμύρια χρόνια ζωής.

Τη στιγμή της έκρηξης, η διάμετρος αυτού του άστρου ήταν 600 φορές μεγαλύτερη από αυτή του ήλιου. Μέρος της μάζας του άστρου εκτοξεύθηκε στο διάστημα κατά την έκρηξη. Το υπόλοιπο πιστεύεται ότι μετατράπηκε σε αστέρι νετρονίων, ένα εξαιρετικά συμπαγές αστρικό κατάλοιπο, σύμφωνα με τον συν-συγγραφέα της μελέτης Dietrich Baade, αστροφυσικό με έδρα τη Γερμανία στο Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο (ESO).

Mε πληροφορίες από Reuters. Φωτογραφία: Αυτή η καλλιτεχνική απεικόνιση δείχνει ένα αστέρι που μετατρέπεται σε σουπερνόβα. Σε απόσταση περίπου 22 εκατομμυρίων ετών φωτός, η σουπερνόβα SN 2024ggi εξερράγη στον γαλαξία NGC 3621. Αυτή είναι η πρώτη παρατήρηση του σχήματος μιας έκρηξης σουπερνόβα σε τόσο πρώιμο στάδιο/ESO/L. Calçada