Συντακτης: Βαρβάρα Αγγέλη
Δημοσιευση: 17-04-2017, 14:48
ΠΡΟΣΩΠΑ & ΠΡΑΓΜΑΤΑ

Το Κάστρο των Ιωαννίνων πήρε τη συγκεκριμένη μορφή κατά την περίοδο του περίφημου Αλή πασά. Παρά τις εκτεταμένες παρεμβάσεις που έγιναν τότε, το βυζαντινό παρελθόν δεν διαγράφηκε. Προμαχώνες και πύργοι θυμίζουν την περίοδο του Δεσποτάτου της Ηπείρου, ενώ ανασκαφές των τελευταίων ετών έχουν αποκαλύψει και ελληνιστική οχύρωση του Κάστρου.

Οι πύλες των εξωτερικών τειχών του Κάστρου έχουν οθωμανική κυρίως ταυτότητα. Σήμερα, στα εξωτερικά τείχη μετρά κανείς οκτώ πύλες και δύο πυλίδες. Από αυτή την καταγραφή, εξαιρείται η πρόσβαση δίπλα από την Κυρά Φροσύνη, στο Σουφαρί Σεράι. Αν και η «πύλη» αυτή αποτελεί μία από τις βασικές εισόδους του Κάστρου, δεν είναι πύλη αλλά απλώς ένα άνοιγμα στα τείχη, το οποίο εκτιμάται ότι έγινε στις αρχές του 20ου αιώνα (μάλλον την περίοδο της απελευθέρωσης) για να περάσουν στρατιωτικά οχήματα στο εσωτερικό του Κάστρου.  Υπενθυμίζεται ότι μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70, ο χώρος του Κάστρου, και δη του Ιτς Καλέ, ήταν από τη δικαιοδοσία του Ελληνικού Στρατού.

Η πιο εντυπωσιακή πύλη είναι αναμφίβολα η κεντρική πύλη, η οποία κατασκευάστηκε στο πλαίσιο του οικοδομικού, οχυρωματικού προγράμματος του Αλή πασά το 1815. Λίγα μέτρα πιο πέρα, πιθανολογείται ότι βρισκόταν η κύρια είσοδος της βυζαντινής οχύρωσης. Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές υπηρεσίες, η βυζαντινή πύλη πρέπει να αναζητηθεί στο σημείο που βρίσκεται σήμερα ο «πύργος» του Θωμά («Το Κάστρο των Ιωαννίνων», 2009, 8η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων). Η οθωμανική κεντρική πύλη έκλεινε με κινητή γέφυρα, καθώς υπήρχε ένυδρη τάφρος που καθιστούσε το Κάστρο μη προσβάσιμο.

Η είσοδος σε αυτήν μοιάζει ολίγον τι περίεργη, καθώς δημιουργείται ένα ζιγκ ζαγκ. Ωστόσο, η χάραξη αυτή των πυλών ήταν προσφιλής και κοινή σχεδόν σε όλες τις οχυρώσεις του Αλή πασά και στόχευε στην «αύξηση της αμυντικής ικανότητας των πυλών –σε περίπτωση που αυτές παραβιαστούν- με την τοποθέτηση πυκνών τυφεκιοθυρίδων σε κάθε αλλαγή πορείας ιδιαίτερα στον εκάστοτε απέναντι τοίχο» («Το δίκτυο των οχυρώσεων στο πασαλίκι Ιωαννίνων», Γ. Σμύρης).

Μερικά βήματα προς την κατεύθυνση του Μόλου, συναντά κανείς άλλη μια πύλη που οδηγεί στον πιο αυθεντικό, παραδοσιακό δρόμο του Κάστρου: στην οδό Φιλανθρωπηνών. Η πύλη αυτή ανοίχτηκε κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο, σε σημείο όπου υπήρχε βυζαντινός πύργος.

Η τρίτη κατά σειρά πύλη, μικρή σε μέγεθος, γειτνιάζει με τον προμαχώνα του Μώλου. Η είσοδός της βρίσκεται στο παρκάκι απέναντι από τον Μώλο. Είναι από τις πιο διακοσμημένες πύλες του Κάστρου (λίθινοι ρόδακες την κοσμούν) η οποία οδηγεί μέσω καραμοσκέπαστου διαδρόμου στο εσωτερικό των τειχών. Η πύλη αυτή σήμερα είναι κλειστή.

Κλειστές είναι και οι δύο πυλίδες (η μία μικρότερη από την άλλη) στην περιοχή του Μώλου, οι οποίες οδηγούν σε ιδιωτική έκταση, στο εσωτερικό του περιβάλλοντος χώρου της πάλαι ποτέ οικίας του Καλού Πασά, ενός καστρόσπιτου το οποίο κατέρρευσε την τελευταία δεκαετία. Ένα απομεινάρι της οικίας αυτής, ένα παράθυρο επί των τειχών, υπενθυμίζει το παρελθόν.

Η επόμενη πύλη είναι στη μεριά του παραλίμνιου δρόμου. Κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο αυτή η πύλη κατέληγε απευθείας στη λίμνη –όταν δεν υπήρχε ο παραλίμνιος δρόμος. Σήμερα υπάρχει λιθόκτιστη σκάλα. 

Και πάμε, στην περιοχή της Σκάλας και στη νότια πύλη, η οποία οδηγεί στην εσωτερική ακρόπολη του Ιτς Καλέ. Πρόκειται για μια μεγάλη τοξωτή πύλη, στην οποία βρισκόταν εντοιχισμένη λίθινη επιγραφή με τη χρονολογία 1815.


Δίπλα ακριβώς, βρίσκεται άλλη μια «πύλη» που σήμερα αποτελεί μια από τις βασικές εισόδους του Κάστρου (και για τα αυτοκίνητα). Η πύλη αυτή δεν αποτελούσε μέρος κάποιου ολοκληρωμένου σχεδιασμού. Απλώς… προέκυψε και μάλιστα σχετικά πρόσφατα, πριν από έναν αιώνα. Οι αρχαιολογικές υπηρεσίες εκτιμούν ότι η τοξωτή αυτή είσοδος κατασκευάστηκε αφού είχε προηγηθεί καταστροφή μέρους του τείχους, στις αρχές του 20ου αιώνα πιθανότατα («Το Κάστρο των Ιωαννίνων», 2009, 8η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων). Η διαμόρφωση δε της… πύλης φέρεται να έγινε στα μέσα του 20ου αιώνα. Αποτελεί επί της ουσίας τη νεότερη πύλη του Κάστρου.

Και λίγα μέτρα πιο πέρα, «κρυμμένη» πίσω από δύο καμαροσκεπείς κατασκευές, άλλη μια πύλη. Η πύλη της «Σκάλας», όπως αποκαλείται, προστατευόταν από τον μεγάλο γωνιακό προμαχώνα.

Και τέλος, η δυτική πύλη της οδού Εθνικής Αντιστάσεως, μια πύλη που κάποτε θεωρούνταν πολύ σημαντική και που στα νεότερα, μεταπολεμικά χρόνια, χρησιμοποιούνταν για την πρόσβαση των κατοίκων του Κάστρου στις υπαίθριες αγορές που αναπτύσσονταν επί της οδού. Αν και μικρότερου μεγέθους, μοιάζει πολύ με την κεντρική πύλη. Σήμερα, η πύλη της οδού Εθνικής Αντιστάσεως, που οδηγεί σε πλατεία, παραμένει κλειστή.

200 λέξεις απομένουν.
σχετικα αρθρα
Ντοτη3