Καρίτσα: ένα τοπωνύμιο με διάφορες ερμηνείες

Ένα αφιέρωμα του «Τύπου Ιωαννίνων» στην προέλευση της ονομασίας χωριών και οικισμών του νομού Ιωαννίνων

Η Καρίτσα είναι ένα χωριό του Δήμου Ζίτσας, που βρίσκεται εντός της αμπελουργικής ζώνης Ζίτσας. Ένα χωριό με μακραίωνη ιστορία.

Μετά την κατάκτηση της περιοχής από τους Οθωμανούς, το 1430, οι κάτοικοι του χωριού (όπως και οι Ζαγορίσιοι) απαλλάχθηκαν από την καταβολή φόρων –ένα προνόμιο που διατηρήθηκε μέχρι το 1690. Ήταν όμως υποχρεωμένοι να «αποστέλουσι κατ’ έτος αριθμόν ανδρών προς επιμέλειαν και θεραπείαν των ίππων και αμαξών του αυτοκρατορικού στρατού επί ένα και ήμισυ περίπου μήνα». Επρόκειτο για τους λεγόμενους βοϊνίκηδες (άντρες που υπηρετούσαν στους σουλτανικούς στάβλους της Κωνσταντινούπολης). Αργότερα, οι κάτοικοι αναπλήρωσαν την εν λόγω υπηρεσία με την καταβολή «άσπρων κατ’ αποκοπήν», δηλαδή με την καταβολή οθωμανικών νομισμάτων.

Για την προέλευση της ονομασίας του τοπωνυμίου υπάρχουν αρκετές εκδοχές.

Σύμφωνα με τον ιστορικό και λόγιο του 19^ου αιώνα ο Παναγιώτης Αραβαντινός, το τοπωνύμιο με τον τύπο Καρίτζα, είναι ελληνικής προέλευσης και σημαίνει «μικρή κάρα». Ένας άλλος λόγιος του 19^ου αιώνα, ο Ιωάννης Λαμπρίδης, κάνοντας χρήση του τύπου «Καρύτσα», το έχει συσχετίσει με τη λέξη «καρυδιά».

Ο ρωσογερμανός γλωσσολόγος Μαξ Βάσμερ (1886-1962) έχει υποστηρίξει τη σλάβικη προέλευση του τοπωνυμίου. Το έχει συσχετίσει με λέξη που σημαίνει «βουνό//δάσος», χωρίς να αποκλείει όμως και την προέλευση από τη λέξη «κάρυον, καρυά».

Ο καθηγητής γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Κώστας Ευ. Οικονόμου στη μελέτη του «Τα οικωνύμια του Νομού Ιωαννίνων-Γλωσσολογική εξέταση» δεν αποδέχεται τις ερμηνείες του Βάσμερ.

Κατά την εκτίμησή του, το εν λόγω τοπωνύμιο προέρχεται είτε από σλάβικη λέξη που σημαίνει «σκάφη της πηγής//κοίτη» ή από σλάβικη λέξη που σημαίνει «καίω».