Η Ιερομνήμη και ο καπετάν Κρομμύδας

Ένα αφιέρωμα του «Τύπου Ιωαννίνων» στην προέλευση της ονομασίας χωριών και οικισμών του νομού Ιωαννίνων

Η Ιερομνήμη είναι ένα από τα ιστορικά χωριά του Δήμου Πωγωνίου, με τις ρίζες του να βρίσκονται στη βυζαντινή εποχή. Στην ευρύτερη περιοχή, ωστόσο, υπάρχουν ερείπια από την αρχαιότητα.

Το τοπωνύμιο αυτό είναι κυριώνυμο. Προέρχεται από τη λέξη «Ιερομνήμων», ένας ιερατικός τίτλος. Το αξίωμα του Ιερομνήμονα καθιερώθηκε κατά τα βυζαντινά καθήκοντα. Το βασικό καθήκον του ήταν να τηρεί τον κώδικα της εκκλησίας. Υπάρχουν δε αναφορές ότι το χωριό οφείλει το όνομά του σε γνωστή οικογένεια των Ιερομνημόνων των Ιωαννίνων. Το τοπωνύμιο συναντάται και με τους τύπους Γερομνήμου και Γερομνήμι (η).

Η Ιερομνήμη ήταν η γενέτειρα ενός οπλαρχηγού, του Καπετάν Κρομμύδα (1868-1922), ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στους αγώνες της Ηπείρου για την απελευθέρωσή της από τους Οθωμανούς. Το εθελοντικό σώμα του Καπετάν Κρομμύδα –ψευδώνυμο του Σπύρου Μήτση- πήρε μέρος σε διάφορες μάχες και επιχειρήσεις, όπως στην πυρπόληση των οθωμανικών στρατιωτικών αποθηκών στον Παρακάλαμο και στην κατάληψη της Παραμυθιάς.

Μετά τη λήξη του πολέμου, ο Σπύρος Μήτσης εντάχθηκε στον ελληνικό στρατό. Πέθανε το 1922 στο Καλπάκι από καρδιακή προσβολή.

Κοντά στο χωριό υπάρχει ένα εκτεταμένο συγκρότημα με νερόμυλο –μύλος, εσωτερική νεροτριβή και μαντάνι, που έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού.

Στο Ζαγόρι, λίγο έξω από τους Κήπους, υπάρχει ένα μικρό πέτρινο, μονότοξο γεφύρι που φέρει το όνομα κατοίκου της Ιερομνήμης: Το γεφύρι του Γηρομνιού. Αυτό το γεφύρι χτίστηκε μετά τον πνιγμό ενός κατοίκου των Κήπων που είχε το όνομα «Γηρομνιός» επειδή καταγόταν από την Ιερομνήμη (Γερομνήμη).