Η Ήπειρος που γερνάει και το δημογραφικό πρόβλημα

Το δημογραφικό ζήτημα συζήτησε το περιφερειακό συμβούλιο, με εισήγηση του καθηγητή Δημογραφίας στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βύρωνα Κοτζαμάνη.

Ο κ. Κοτζαμάνης τόνισε μεταξύ άλλων ότι πρόκειται για μια τάση (που δεν είναι καλή), η οποία δεν πρόκειται να αναστραφεί βραχυπρόθεσμα και μακρυπρόθεσμα, αλλά τα μέτρα, πρέπει να ληφθούν άμεσα. 

«Το 2060 θα είμαστε 2 εκατ. λιγότεροι, αν η μετανάστευση είναι μηδενική» είπε χαρακτηριστικά ο κ. Κοτζαμάνης.

Ανάμεσα στα ενδιαφέροντα στοιχεία, είναι η ιδιότυπη «αστυφιλία» της Ηπείρου, με την ερήμωση της υπαίθρου και τη συγκέντρωση (πληθυσμιακή, παραγωγική) στα αστικά κέντρα.

Ο Δήμος Ιωαννιτών είναι ο «νεανικότερος» στην Ήπειρο. 

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, το ποσοστό των ηλικιών 65+ είναι υποδιπλάσιο από αυτό των 5 γηραιότερων Δήμων: Γ. Καραϊσκάκη, Πωγωνίου, Δωδώνης, Βορείων και Κεντρικών Τζουμέρκων.

Αντίστοιχα, στις ηλικίες 0-19, το ποσοστό είναι τριπλάσιο από τα Τζουμέρκα και διπλάσιο στο πεδίο 25-44.

Κοινώς, η Ήπειρος γερνάει και οι αποκλίσεις είναι μεγάλες.

Στις 11 από τις 76 Δημοτικές Ενότητες της Ηπείρου (απογραφή 2021), το ποσοστό των 65+ ηλικιών είναι πάνω από 50% και σε άλλες 31, πάνω από 40%.

Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι το εξής: το διάστημα 1980-2024, τα 20 από αυτά τα χρόνια καταγραφόταν αρνητικό ισοζύγιο στις γεννήσεις.

Στην Άρτα, το ισοζύγιο ήταν αρνητικό για 37 χρόνια, στη Θεσπρωτία 36, στα Γιάννενα 34 και στην Πρέβεζα 33 χρόνια.

Κοινώς, στην Ήπειρο το αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων είναι ακόμα πιο παλιό…

Η έρευνα σημειώνει κάτι ακόμα ενδιαφέρον: ότι η εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση έπαιξε καίριο ρόλο στις διαφοροποιήσεις που καταγράφονται στην Ήπειρο. Κοινώς, οι περιοχές που κράτησαν τη νεολαία (ή και προσέλκυσαν), παρουσίασαν συγκρατημένη μείωση του πληθυσμού τους.

Πιο κλασική περίπτωση (ίσως και μοναδική με αυξητική τάση πληθυσμού), είναι ο Δήμος Ιωαννιτών.

Ενδεικτική είναι η ηλικιακή ποσόστωση στην Ήπειρο: η μεγαλύτερη ηλικιακή ομάδα είναι τα 45-64 που υπολείπονται ελάχιστα από τα 65+.

Ο Δήμος Πάργας έχει το μεγαλύτερο ποσοστό ηλικιών 65+ και ο Δήμος Ιωαννιτών το μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων μέχρι 19 ετών.

Είναι δε χαρακτηριστικό ότι σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, τα μεγαλύτερα ποσοστά διαθέτουν οι τέσσερις πρωτεύουσες νομών.

Η μείωση και γήρανση του πληθυσμού, ειδικά στην Ήπειρο, δεν είναι ένα πρόσφατο φαινόμενο, ούτε όμως περιορίζεται γενικά, σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις, στο πληθυσμιακό πρόβλημα.

Αντίθετα, επηρεάζει άμεσα τη βιωσιμότητα τοπικών κοινωνιών και είναι ένα βαθύ αναπτυξιακό πρόβλημα, το οποίο αυτή τη στιγμή, δεν αντιμετωπίζεται.

Πρακτικά, δεν υπάρχει μια ενιαία δέσμη μέτρων που να ανακόπτει τη μείωση του πληθυσμού ή να δρα αντίθετα, με κίνητρα εγκατάστασης και παραμονής κ.λπ. Αντίθετα, οι λίγες προσπάθειες γίνονται είτε από τοπικούς φορείς, είτε από συνεργατικά εγχειρήματα, που βασίζονται κυρίως στις δυνάμεις τους.