Η απώλεια, η στιγμή της απόφασης και τα δώρα ζωής

Τα τελευταία χρόνια τα περιστατικά δωρεάς οργάνων στην Ελλάδα έχουν αυξηθεί. Στα δύο νοσοκομεία των Ιωαννίνων, το 2022 υπήρξαν πέντε περιστατικά, το 2023 οκτώ και το 2024 ήταν τέσσερα. Φέτος, έχουν καταγραφεί ήδη επτά δωρεές. Πίσω από κάθε στατιστικό στοιχείο βρίσκονται άνθρωποι. Όσοι λαμβάνουν ένα μόσχευμα που ενδεχομένως το περίμεναν επί χρόνια, και όσες οικογένειες, οι οποίες μέσα στον πόνο της απώλειάς τους, βρίσκουν τη δύναμη να προσφέρουν ζωή σε κάποιον ή κάποιους ανθρώπους.

Ο συνδετικός κρίκος μεταξύ των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας και των μονάδων μεταμόσχευσης είναι ο ΕΟΜ (Εθνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων). Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται ο κρίσιμος ρόλος του τοπικού συντονιστή μεταμοσχεύσεων. Ο «Τύπος Ιωαννίνων» μίλησε για τη δωρεά οργάνων με την τοπική συντονίστρια μεταμοσχεύσεων (και για τα δύο νοσοκομεία των Ιωαννίνων) Μαρία Κίτσιου.

Ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος ενός τοπικού συντονιστή μεταμοσχεύσεων;

Ο τοπικός συντονιστής μεταμοσχεύσεων είναι επαγγελματίας υγείας που φροντίζει για τον έγκαιρο εντοπισμό δυνητικών δοτών στις ΜΕΘ, την κλινική υποστήριξη του δότη και την επικοινωνία με την οικογένεια. Προτείνει τη δυνατότητα της δωρεάς και υποστηρίζει την οικογένεια σε ψυχολογικό επίπεδο. Στην ουσία είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο σύστημα υγείας και τις οικογένειες των δοτών.

Πιστεύετε ότι ο θεσμός αυτός έχει συμβάλλει στην αύξηση της δωρεάς οργάνων; Και αν ναι, ποιο κενό ήρθε να καλύψει ακριβώς ο τοπικός συντονιστής;

Ξεκίνησε πιλοτικά το 2022 όταν τοποθετήθηκαν οι επτά πρώτοι τοπικοί συντονιστές στα μεγάλα νοσοκομεία της Ελλάδας, με χρηματοδότηση από το Ωνάσειο Ίδρυμα. Όταν το υπουργείο Υγείας είδε ότι υπήρχε αποτέλεσμα, αποφάσισε να ορίσει άλλους 20 τοπικούς συντονιστές.

Ο τοπικός συντονιστής ήρθε να αναλάβει επί της ουσίας όλες τις διαδικασίες τις οποίες «έτρεχαν» οι γιατροί στις Μονάδες Εντατικές Θεραπείας –παράλληλα με το κλινικό τους έργο και τις εφημερίες- και να αποφορτίσει το ΕΣΥ.

Και ο ρόλος του έχει αποδειχθεί καθοριστικός. Μόνο το 2024 καταγράφηκαν 111 αποβιώσαντες δότες στη χώρα μας, από τους οποίους οι 60 προήλθαν από νοσοκομεία με τοπικούς συντονιστές. Αυτό δείχνει ότι η παρουσία μας καλύπτει το μεγάλο κενό της έγκαιρης αναγνώρισης και του συντονισμού της διαδικασίας, αλλά και της ουσιαστικής στήριξης της οικογένειας σε μια τόσο δύσκολη στιγμή. Δεν είναι τυχαίο ότι η άρνηση των συγγενών μειώθηκε στο 26%, ένα ποσοστό που δείχνει πόσο σημαντική είναι η σωστή ενημέρωση και η ψύχραιμη συζήτηση. Και αυτό αποδεικνύει πόσο σημαντικό είναι η ενημέρωση των συγγενών για τη δωρεά οργάνων να γίνεται από ειδικά εκπαιδευμένους επαγγελματίες υγείας.

Δωρεά οργάνων από ζώντες δότες: Ποιες ιδιαιτερότητες υπάρχουν σε αυτή την περίπτωση;

Ο ρόλος μου ως τοπική συντονίστρια επικεντρώνεται στη δωρεά από αποβιώσαντες δότες. Παρ’ όλα αυτά, η δωρεά οργάνων για ζώσα μεταμόσχευση γίνεται για τις μεταμοσχεύσεις νεφρού και πέρυσι στο Λαϊκό νοσοκομείο έγιναν οι δύο πρώτες ζώσες μεταμοσχεύσεις ήπατος. Η δωρεά από ζώντα δότη γίνεται κυρίως σε συγγενείς μέχρι ορισμένου βαθμού, στον σύζυγο ή σε άτομα με τα οποία υπάρχει στενός συναισθηματικός δεσμός. Τις σχετικές διαδικασίες αναλαμβάνουν γιατροί και κλινικοί συντονιστές. Σε κάθε περίπτωση ο δότης αξιολογείται πολύ αυστηρά από ειδική Επιτροπή του ΕΟΜ.

Έχει γίνει η κοινωνία πιο δεκτική, πιο ανοιχτή στις συζητήσεις για δωρεά οργάνων;

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια η συζήτηση για τη δωρεά οργάνων έχει μπει πιο έντονα στην κοινωνία μας. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, περίπου τρεις στους πέντε συγγενείς — δηλαδή το 60% — συναινούν όταν προτείνεται η δωρεά. Αυτό δείχνει ότι η ενημέρωση και η στήριξη των οικογενειών έχουν βελτιωθεί αισθητά. Μάλιστα, από προσωπική εμπειρία μπορώ να πω ότι συχνά οι ίδιες οι οικογένειες θέτουν από μόνες τους το θέμα της δωρεάς, πριν καν προλάβουμε να το ζητήσουμε εμείς. Ένα ακόμη ισχυρό σημάδι ότι η κοινωνία έχει γίνει πιο ανοιχτή είναι πως, μέσα σε μόλις δέκα ημέρες, ο ΕΟΜ κατέγραψε αύξηση 42% στους εγγεγραμμένους δωρητές, που από 35.000 έφτασαν τους 50.000. Παρ’ όλα αυτά, έχουμε ακόμη δρόμο για να φτάσουμε τα υψηλά ευρωπαϊκά πρότυπα.

Πού ακριβώς εντοπίζετε τις όποιες αμφιβολίες υπάρχουν;

Οι περισσότερες αμφιβολίες σχετίζονται με φόβους, παρεξηγήσεις και την έλλειψη εμπιστοσύνης προς το σύστημα υγείας. Ορισμένοι άνθρωποι πιστεύουν ότι, αν είναι δότες, ίσως δεν τύχουν της ίδιας φροντίδας, κάτι που φυσικά δεν ισχύει. Υπάρχει επίσης άγνοια γύρω από το τι σημαίνει εγκεφαλικός θάνατος και ότι η δωρεά μπορεί να γίνει μόνο όταν αυτός έχει πιστοποιηθεί με πολύ αυστηρές διαδικασίες. Γι’ αυτό είναι κρίσιμη η σωστή ενημέρωση, και ο ΕΟΜ προσπαθεί μέσα από πολλές δράσεις να καλύψει αυτό το κενό γνώσης.

Ποια είναι για εσάς η πιο δύσκολη στιγμή σε όλη αυτή τη διαδικασία;

Η πιο δύσκολη στιγμή είναι η πρώτη συζήτηση με την οικογένεια του πιθανού δότη. Είναι άνθρωποι που μόλις έχασαν τον δικό τους και τους ζητάμε να πάρουν μια απόφαση μέσα στον πόνο τους. Χρειάζεται πολλή ευαισθησία, σεβασμός και ανθρωπιά. Εκείνη τη στιγμή, πέρα από το σοκ της απώλειας, βομβαρδίζονται και με έναν μεγάλο όγκο πληροφοριών. Ο δικός μου στόχος είναι να έχουν τη σωστή ενημέρωση, ώστε να πάρουν την απόφαση που θα τους κάνει να αισθάνονται καλά με αυτήν. Είναι πάντα μια πολύ δύσκολη συζήτηση. Γι’ αυτό πιστεύω ακράδαντα ότι οι αποφάσεις για το τέλος της ζωής μας πρέπει να τις έχουμε πάρει οι ίδιοι και να τις έχουμε επικοινωνήσει στους αγαπημένους μας. Έτσι τους απαλλάσσουμε από το βαρύ φορτίο να αποφασίσουν εκείνοι σε μια τόσο δύσκολη στιγμή.