Ένας αιώνας πριν: Τα δύσκολα Χριστούγεννα των Ιωαννίνων

Για τρεις διαδοχικές χρονιές, πριν από έναν αιώνα και πλέον, τα Χριστούγεννα στα Γιάννενα δεν ήταν χαρμόσυνα και ανάλαφρα.

Μόλις μια διετία μετά την απελευθέρωση της πόλης και την ένταξή της στο ελληνικό κράτος, τα Χριστούγεννα περιγράφονται με δραματικούς όρους.

1915: «Το ψωμί εξαφανιζόταν»

Ο Δεκέμβριος του 1915 ήταν ταραγμένος πολιτικά, με την Ελλάδα να βρίσκεται υπό «διπλή διοίκηση» και αποκλεισμό. «Το ψωμί στις ελληνικές πόλεις άρχισε να εξαφανίζεται, ψωμί και πετρέλαιο ζητούσαν όλες οι εφημερίδες καθημερινά» γράφει ο Ιωάννης Νικολαΐδης. Το δέντρο στολίστηκε μεν ξανά, στην αίθουσα τελετών της Ζωσιμαίας, αλλά το κλίμα μόνο χριστουγεννιάτικο δεν ήταν.

Ο Εθνικός Διχασμός όπως χαρακτηρίστηκε αυτή η ιστορική περίοδος της Ελλάδας, η διαμάχη δηλαδή για το με ποιους θα πάει η Ελλάδα στον πόλεμο (μια ιδιότυπη εκδοχή της θεμελιακά λανθασμένης θέσης «η σωστή πλευρά της ιστορίας»…), δημιουργούσε προβλήματα στα δίκτυα και στην τροφοδοσία, που στην περίπτωση των «νέων χωρών» όπως ήταν και τα Γιάννενα, ήταν ακόμα πιο έντονα.

«Γύρω από τους φούρνους των Γιαννίνων άρχισαν να σχηματίζονται ουρές για την εξασφάλιση λίγου ψωμιού, με τον καιρό θα πλήθαιναν. Η πείνα θα σεργιανούσε φανερά στους δρόμους της πόλης, θα κούρνιαζε στα σπίτια των φτωχών και θα ετοίμαζε σάβανα για όλους, προπαντός για τα μικρά παιδιά και τους γέροντες», συνεχίζει τη μακάβρια περιγραφή ο Νικολαΐδης.

1916: «Για ένα κομμάτι ψωμί»

Τα επόμενα Χριστούγεννα, του 1916, είναι εξίσου άσχημα στην πόλη: «Γιορτάστηκαν! Είναι σχήμα λόγου. Πώς να αισθανθούν έξαρση και ψυχική ανάταση οι πεινασμένοι, οι εκατοντάδες οικογένειες που είχαν καταντήσει να χτυπούν τα καλά σπίτια για ένα κομμάτι ψωμί, οι εξουθενωμένοι και εξαθλιωμένοι που ούτε μια οκά κάρβουνα δεν μπορούσαν να αγοράσουν για να ζεστάνουν την παγωμένη ατμόσφαιρα του σπιτιού τους».

Έτσι περιγράφει ο Νικολαΐδης τα Χριστούγεννα του 1916 στα «αποκλεισμένα Γιάννενα».

Ένα περίπου μήνα πριν, είχαν ξεκινήσει τα «Νοεμβριανά», οι συγκρούσεις με παραστρατιωτικά σώματα που ήταν πιστά στον Κωνσταντίνο και της συμμαχικής δύναμης της Αντάντ.

Ούτε όμως η επόμενη χρονιά βρήκε τα Γιάννενα σε χριστουγεννιάτικη διάθεση. Αντίθετα μάλιστα, η κρίση κορυφωνόταν.

1917: Τα χειρότερα Χριστούγεννα των Ιωαννίνων

Τα Χριστούγεννα του 1917 «ήταν τα χειρότερα που πέρασαν οι Γιαννιώτες μετά την απελευθέρωση» όπως αναφέρει ο Νικολαΐδης, παραθέτοντας την απελπισία των κατοίκων της πόλης: «Ούτε στην τουρκοκρατία δεν περάσαμε τέτοιες μέρες, έλεγαν πολλοί την παραμονή».

Ο διχασμός του 1916 είχε μετεξελιχθεί στην Ελλάδα των δύο κυβερνήσεων: της αθηναϊκής που παρέμενε πιστή στον Κωνσταντίνο και της κυβέρνησης της Εθνικής Άμυνας, υπό τον Βενιζέλο. Πώς να γιορτάσουν τα Γιάννινα την Πρωτοχρονιά, όταν δεκάδες οικογένειες είχαν ανθρώπους στη φυλακή και αγωνιούσαν για την τύχη τους;» συνεχίζει ο Νικολαΐδης.

Δεν ήταν όμως μόνο η πολιτική έριδα. Η αγορά της πόλης ήταν και πάλι άδεια. Υπήρχε αισχροκέρδεια και ο πρόεδρος Πρωτοδικών Παναγιώτης Πουλίτσας είχε πολλή δουλειά με την επιβολή προστίμων.

«Το όργιον, όπερ έχει καταβλάψει την κοινωνίαν, η αισχροκέρδεια, δεν ετελέσθη πουθενά αλλού. Χτυπάτε τους ενόχους κατακέφαλα» παρότρυνε τον Πουλίτσα ο Χατζής(πελερέν).

Σε αυτό το σκηνικό ελλείψεων, εμφανίζεται μια αινιγματική φυσιογνωμία, ο Αριστείδης Στεργιάδης. Ο βενιζελικός νομικός είχε έρθει ως γενικός διοικητής της Ηπείρου το 1917.

Μια από τις πρώτες του αποφάσεις, ήταν να απαγορεύσει την εξαγωγή σφαγίων από την Ήπειρο, μέτρο που απέδωσε τα επόμενα Χριστούγεννα, του 1918, όταν η αγορά των Ιωαννίνων «ήταν γεμάτη από κρέατα, ενώ σε πολλές ελληνικές περιφέρειες άλλοι γιόρτασαν μόνο με μπακαλιάρο».

Δεν λείπανε όμως και οι αντιδράσεις, καθώς ο Στεργιάδης δεν ήταν εύκολος άνθρωπος, το αντίθετο κιόλας. Ο «Ριζοσπάστης» τον κατηγορούσε για «αληπασαδισμό» και απαντούσε η «Ήπειρος» και ο Χατζηπελερέν, γράφοντας: «Τώρα θα κατάλαβαν μερικοί που γκρίνιαζαν για κάποια διοικητικά μέτρα που εφαίνοντο τρομερά και αληπασάδικα, πώς το αποτέλεσμα ήταν να φάγη κρέας όλος ο κόσμος, πλούσιος και φτωχός».

Πηγές:

Ιωάννης Ν. Νικολαΐδης (1992) Τα Γιάννινα του Μεσοπολέμου, τόμοι Β’ και Γ’. Ιωάννινα