Ένα συνέδριο για «τα σύνορα στη μακρά δεκαετία του 1940»

Συνέδριο με τίτλο «Τα σύνορα στη μακρά δεκαετία του 1940. Κρατικές πολιτικές, πληθυσμοί, κινητικότητες στη μεθόριο, 1944-1974» διοργανώνουν το Δίκτυο για τη Μελέτη των Εμφυλίων Πολέμων, το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας και το Εργαστήριο Βαλκανικών και Ανατολικών Μουσικών, Ιστορίας και Πολιτισμών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων από 5 έως 7 Σεπτεμβρίου, στα Γιάννενα.

Το συνέδριο έχει ως στόχο τη διερεύνηση και συζήτηση των πολιτικών των συνόρων μεταξύ Ελλάδας, Αλβανίας, Γιουγκοσλαβίας, Βουλγαρίας και Τουρκίας κατά την περίοδο 1944-1974. Ενδιαφέρουν τόσο οι κρατικές πολιτικές προστασίας των συνόρων, σε γενικό και σε τοπικό επίπεδο, όσο και οι τρόποι με τους οποίους οι πληθυσμοί που κατοικούσαν και από τις δύο πλευρές των συνόρων αντέδρασαν, συμμορφώθηκαν ή αμφισβήτησαν αυτές τις πολιτικές.

Σε σχετικό σημείωμα αναφέρεται:

Τα σύνορα στα Βαλκάνια χαράχτηκαν και ξαναχαράχτηκαν μέσα από πολέμους αρκετές φορές κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Εδάφη που θεωρούνταν διαφιλονικούμενα κατακτήθηκαν, προσαρτήθηκαν ή απελευθερώθηκαν, συνεπιφέροντας αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών. Επιπλέον, στα μεταπολεμικά χρόνια, τα σύνορα στα Βαλκάνια χώριζαν δύο κόσμους: τον καπιταλιστικό και τον κομμουνιστικό. Έτσι, στις παλιές αντιπαλότητες που είχε δημιουργήσει ο εθνικισμός προστέθηκαν νέες, που δημιούργησε ο Ψυχρός Πόλεμος, με αποτέλεσμα τη διαιώνιση της εχθρότητας μεταξύ των γειτονικών βαλκανικών κρατών.

Αυτή η εχθρότητα μεταφράστηκε σε ζήτημα «εθνικής ασφάλειας», το οποίο, με τη σειρά του, διαμόρφωσε αντίστοιχες πολιτικές συνόρων, που στόχευαν στον στενό έλεγχο των μεθοριακών εδαφών και των πληθυσμών που κατοικούσαν σε αυτές, οι οποίοι συχνά ήταν μειονοτικοί

Οχυρωματικά έργα, επιτηρούμενες ζώνες, φυλάκια, στρατιωτικοποίηση (ΤΕΑ, στρατιωτική διοίκηση κ.λπ.), έλεγχος των φρονημάτων του πληθυσμού, περιορισμοί στην κινητικότητα των κατοίκων, δυσκολίες και φραγμοί στις τοπικές κοινωνίες ήταν μερικές μόνο από τις πολιτικές των συνόρων στα μεταπολεμικά χρόνια. Την ίδια στιγμή, τα σύνορα ποτέ δεν ήταν «σφραγισμένα».

Παρά τις ασφυκτικές πολιτικές ελέγχου των μεθοριακών περιοχών και των πληθυσμών που κατοικούσαν σε αυτές, υπήρχε πάντα, νόμιμη ή παράνομη, φανερή ή υπόγεια, επικοινωνία, κινητικότητα, κυκλοφορία ιδεών, ανθρώπων και αγαθών. Άλλωστε, στα Βαλκάνια η διπολική διαίρεση του κόσμου, στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, κλονίστηκε από πολύ νωρίς και αναπτύχθηκαν δυναμικές σύγκρουσης ή συνεργασίας που την υπερέβαιναν.