Ένα κοινωνικό καθήκον που δεν μπορεί να περιμένει

Ένα κείμενο για την ανάγκη εξάλειψης της βίας κατά των γυναικών

Της Ντίνας Μπακόλα*

Η βία κατά των γυναικών αποτελεί ένα από τα πιο βαθιά ριζωμένα και επώδυνα κοινωνικά προβλήματα της εποχής μας. Παρά την πρόοδο στις νομοθεσίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική ευαισθητοποίηση, το φαινόμενο εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσά μας, συχνά σιωπηλό, κρυμμένο πίσω από τοίχους σπιτιών και μάσκες «κανονικότητας». Από λεκτικό εξευτελισμό μέχρι ακραία σωματική κακοποίηση, η βία παίρνει πολλές μορφές, όλες όμως οδηγούν στην ίδια πραγματικότητα: στον φόβο, στην απομόνωση, στη διάρρηξη της αξιοπρέπειας και της ψυχικής ισορροπίας της γυναίκας.

Η βία κατά των γυναικών δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι η αντανάκλαση ενός συστήματος κοινωνικών αντιλήψεων που επιτρέπει ακόμη την ανισότητα. Σε πολλές περιπτώσεις, η γυναίκα μεγαλώνει μαθαίνοντας να «ανέχεται», να «συγχωρεί», να «σιωπά» για να διατηρηθεί η οικογενειακή ή κοινωνική εικόνα. Ο δράστης, από την άλλη, συχνά έχει μάθει πως η επιβολή και ο έλεγχος είναι φυσιολογικά στοιχεία της ανδρικής συμπεριφοράς. Έτσι, η βία γίνεται ένας φαύλος κύκλος που μεταδίδεται και αναπαράγεται, αν δεν υπάρξει συνειδητή προσπάθεια για αλλαγή.

Η εξάλειψη της βίας δεν στηρίζεται μόνο στην τιμωρία των δραστών. Στηρίζεται στην πρόληψη και στην έγκαιρη αναγνώριση των συμπεριφορών που οδηγούν σε αυτήν. Χρειάζεται εκπαίδευση από πολύ μικρή ηλικία, ώστε τα παιδιά —αγόρια και κορίτσια— να μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον ισότητας, αλληλοσεβασμού και κατανόησης. Χρειάζεται στήριξη προς τα θύματα, όχι μόνο θεσμική αλλά και κοινωνική. Στήριξη που δεν κρίνει, δεν κατηγορεί, δεν υποβαθμίζει τον πόνο τους, αλλά τα ενθαρρύνει να μιλήσουν και να διεκδικήσουν την ασφάλεια και την ελευθερία τους.

Παράλληλα, η κοινωνία οφείλει να αποκαταστήσει τη φωνή όσων έχουν χάσει τον λόγο τους μέσα στον φόβο. Να τους δώσει χώρο να ακουστούν και να θεραπευτούν. Η ενδυνάμωση των γυναικών, η ύπαρξη δομών προστασίας, η σωστή λειτουργία γραμμών βοήθειας και καταφυγίων, αλλά και η αυστηρή εφαρμογή των νόμων αποτελούν βασικά βήματα προς μια πιο δίκαιη πραγματικότητα.

Όμως, τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει πραγματικά αν δεν αλλάξει η νοοτροπία μας. Αν δεν μάθουμε να παρεμβαίνουμε όταν βλέπουμε σημάδια βίας, αν δεν αποδυναμώσουμε τις φράσεις που για δεκαετίες δικαιολογούν την επιθετικότητα — «έτσι είναι οι άντρες», «κάτι θα έκανε κι αυτή», «τα οικογενειακά δεν τα ανακατεύεις». Η σιωπή και η αδιαφορία είναι συνένοχες στη διαιώνιση του φαινομένου.

Η εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών δεν είναι απλώς μια κοινωνική επιδίωξη. Είναι ένας βαθύς ηθικός σκοπός που συνδέεται με τον πολιτισμό, τη δημοκρατία και τη συνοχή της κοινωνίας μας. Μια κοινωνία που επιτρέπει τη βία δεν μπορεί να προοδεύσει. Αντίθετα, μια κοινωνία που στηρίζει τις γυναίκες, που τις προστατεύει, που προωθεί την ισότητα, χτίζει ένα μέλλον πιο ασφαλές, πιο δίκαιο και πιο ανθρώπινο.

Η αλλαγή δεν είναι ουτοπία. Ξεκινά από τον καθένα μας. Από τον τρόπο που μιλάμε, που συμπεριφερόμαστε, που αντιδρούμε. Από την απόφαση να μη μείνουμε αμέτοχοι. Να γίνουμε η φωνή, η αγκαλιά και η δύναμη για κάθε γυναίκα που έχει υποφέρει. Γιατί μόνο όταν καμία γυναίκα δεν φοβάται, η κοινωνία μπορεί πραγματικά να πει ότι προοδεύει.

*Η Ντίνα Μπακόλα είναι αντιπρόεδρος της ΔΗΑΝΕΤΑΙ