Ακτινοβολίες: όρια και μετρήσεις στα Γιάννενα

Ένα από τα θέματα της επικαιρότητας, με πολλές κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις και αρκετή ασάφεια, είναι αυτό των εκπομπών από τις κεραίες κινητής και άλλες, και τις επιπτώσεις τους. Τι λέει όμως η νομοθεσία και πού βρίσκεται ακριβώς αυτή η υπόθεση;

Τα όρια σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία

Το γενικό όριο είναι το 70% των ορίων εκπομπής, στις διεθνείς τιμές. Ο νόμος 4727/2020 άλλαξε τον τρόπο αδειοδότησης των κεραιών, με βάση πλέον τις εκπομπές και όχι την απόσταση. Όριζε ακόμα ότι αν οι κεραίες βρίσκονται σε απόσταση 300 μέτρων από σχολεία, γηροκομεία, νοσοκομεία, το όριο κατεβαίνει στο 60%.

Η κυβέρνηση όμως κατάργησε αυτή τη διάταξη με νέα, στο νόμο 5256/25 και την αντικατέστησε με την εξής:

«Απαγορεύεται η εγκατάσταση κατασκευής κεραίας για την οποία δεν έχει υποβληθεί και εγκριθεί από την ΕΕΑΕ μελέτη ραδιοεκπομπών που αποδεικνύει ότι η εγκατάσταση κατασκευής κεραίας συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις και τα όρια ασφαλούς έκθεσης που καθορίζονται στα άρθρα 2 έως 4 της υπ' αρ. 53571/3839/1.9.2000 ΚΥΑ. Για τους σκοπούς του παρόντος νόμου, καθώς και της λοιπής κείμενης νομοθεσίας που διέπει την έκθεση του κοινού σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, ως ‘όρια ασφαλούς έκθεσης’ νοούνται τα τεχνικά μεγέθη που αναφέρονται ως ‘επίπεδα αναφοράς’».

Σε αυτή την ΚΥΑ τα επίπεδα αναφοράς είναι πιο διευρυμένα. Για παράδειγμα, για τις πιο συνηθισμένες στη καθημερινότητα συχνότητες, ορίζεται το πεδίο 400-2000MHz. To 2000 ωστόσο, χρονιά που συντάχθηκε η ΚΥΑ, η καθημερινότητα και η τεχνολογία, ήταν πολύ διαφορετικές.

Τα όρια που προτείνει η International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection και υιοθετεί η ΕΕ, είναι τα εξής:

Οι αλλαγές στη νομοθεσία δημιούργησαν ανησυχίες. Η αφαίρεση της απαίτησης για αδειοδότηση από τις τοπικές αρχές, στο πλαίσιο της «απονεύρωσης» του δημόσιου ελέγχου στο όνομα της «ανάπτυξης» και της «λιγότερης γραφειοκρατίας», δεν έχει ενισχύσει γενικά την εμπιστοσύνη. Οι εταιρίες είναι πιο ελεύθερες να αναπτύξουν τα δίκτυά τους, ενίοτε σε βάρος της καθημερινότητας των πολιτών, όπως πχ συμβαίνει και στα Γιάννενα με το φυσικό αέριο ή τις οπτικές ίνες, σε ό,τι αφορά πάντα την αποκατάσταση των έργων.

Τα στοιχεία υπάρχουν, αλλά…

Η αντίφαση είναι ότι έλεγχος υπάρχει, όπως υπάρχει και διαφάνεια. Οι πολίτες μπορούν να δούνε για παράδειγμα, πόσες ακριβώς αδειοδοτημένες κεραίες υπάρχουν στα Γιάννενα, στη σχετική σελίδα της ΕΕΤΤ, καθώς και την ακριβή τοποθεσία τους.

Μπορούν επίσης να δούνε και τι εκπέμπουν οι κεραίες, στην αντίστοιχη σελίδα της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, όπου υπάρχουν γενικές πληροφορίες για τις ακτινοβολίες.

Το πρόβλημα όμως είναι ότι δεν είναι ο καθένας ειδικός, δεν έχει τα απαραίτητα στοιχεία σύγκρισης ή τη βιβλιογραφία και πολύ συχνά, αυτού του τύπου η διαφάνεια, δεν ενισχύει την εμπιστοσύνη. Αντίθετα, τροφοδοτεί την ανησυχία και τη συνωμοσιολογία.

Πριν από ένα μήνα περίπου, ο Δήμος Ιωαννιτών κατέθεσε ασφαλιστικά μέτρα για την εγκατάσταση κεραίας στην Ανατολή, κοντά σε σχολείο και τα κέρδισε. Στη συζήτηση που έγινε στο δημοτικό συμβούλιο, η αντιδήμαρχος Σοφία Μαρκούλα, η οποία είναι νευρολόγος, τόνισε πως ναι μεν η επιστημονική βιβλιογραφία διίσταται: ««Το θέμα είναι πολύ σοβαρό και έχω συζητήσει με πολλούς γονείς (…) οι μελέτες είναι αντικρουόμενες, κάποιες λένε ότι δεν υπάρχει πρόβλημα, άλλες λένε ότι υπάρχει».

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί την επίπτωση των πεδίων ραδιοσυχνοτήτων «πιθανώς καρκινογόνα», όταν είναι πάνω από τα όρια. Φέτος, ολοκληρώνει μια έρευνα με επικαιροποιημένα στοιχεία, οπότε αναμένονται και νέες κατευθυντήριες.

Η αδειοδότηση

Για τις άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας κεραιών, αρμόδια είναι η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, πλην εξαιρέσεων (Πολιτική Αεροπορία, σώματα ασφαλείας κ.α.).

Και εδώ όμως υπάρχει διάσπαση αρμοδιοτήτων: η υπεύθυνη για τις μετρήσεις είναι η ΕΕΑΕ, η οποία γνωμοδοτεί με μελέτη ραδιοεκπομπών, που με τη σειρά της αποφασίζει με βάση τα όρια της ΚΥΑ του 2000.

Από τις αλλαγές στις απαγορεύσεις

Μια ενδιαφέρουσα διάσταση, είναι η απαίτηση για ευρυζωνική κάλυψη, αλλά και η είσοδος των εταιριών στο πεδίο του δορυφορικού ίντερνετ.

Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, οι δικαιοδόχοι φάσματος (οι εταιρίες), πρέπει να παρέχουν τουλάχιστον 99% πληθυσμιακή κάλυψη σε εθνικό επίπεδο στη φασματική ζώνη 700MHz-GHz.

Η επίγεια κάλυψη (το γρήγορο ίντερνετ που λέμε), είναι μια… σχετικότητα στην Ελλάδα, καθώς ακόμα, τα δίκτυα είναι περιορισμένα, η ποιότητα μέτρια προς κακή (και οι τιμές, αναντίστοιχα υψηλές).

Η «εναέρια» ασύρματη κάλυψη είναι μια κάποια λύσις, ειδικά τη στιγμή που έχει μπει στην ελληνική αγορά το Starlink (με βάση στην Πρέβεζα…).

Εξ ου και οι προνομιακοί όροι με τους οποίους αντιμετωπίζονται τα αιτήματα αδειοδότησης των εταιριών, χωρίς να υποχρεούνται να δαπανήσουν τα απαιτούμενα χρήματα για πλήρη αποκατάσταση των δρόμων, από τους οποίους περνούν.

Είναι ακριβώς η ίδια λογική της «απονεύρωσης» του δημόσιου δικαιώματος, στο όνομα της κατάργησης της γραφειοκρατίας.

Επίσης, πρόσφατα η κυβέρνηση ανακοίνωσε την απαγόρευση πρόσβασης των παιδιών κάτω των 15 ετών στα social media. Την ίδια στιγμή όμως, αίρονται περιορισμοί που αφορούν την εξασφάλιση της δημόσιας υγείας, ακόμα και σε προληπτικό και προστατευτικό επίπεδο. Πολύ περισσότερο δε, το ίδιο το κράτος τροφοδοτεί έμμεσα τις συνωμοσιολογικές θεωρίες…

Οι μετρήσεις

Όπως προαναφέρθηκε, οι μετρήσεις και ο τόπος των εγκαταστάσεων, είναι διαθέσιμος στο διαδίκτυο. Φυσικά, θα πρέπει οι ενδιαφερόμενοι να έχουν διαβάσει τα ισχύοντα περί ορίων κ.λπ., αλλιώς τα δεδομένα δεν σημαίνουν κάτι συγκεκριμένο. Οι πηγές πάντως είναι ενδιαφέρουσες και εξαιρετικά αναλυτικές.

Η ΕΕΤΤ παρέχει έναν εξαιρετικά αναλυτικό ιστότοπο, που πληροφορεί επαρκώς και για όλες τις διαστάσεις του θέματος.

Στη σελίδα είναι διαθέσιμες οι θέσεις και το είδος των κεραιών (205 συνολικά στον Δήμο Ιωαννιτών).

Η ΕΕΑΕ στην ιστοσελίδα της, παρέχει ανοιχτές πληροφορίες για τις ακτινοβολίες και τη ραδιενέργεια. Οι μετρήσεις ολικής-γ (ακτινοβολία γάμμα), του είδους δηλαδή που εκπέμπουν ραδιενεργοί πυρήνες, είναι καθημερινές, στην ατμόσφαιρα των Ιωαννίνων.

Η ΕΕΑΕ ενημερώνει συνοπτικά και για τα όρια ασφαλούς έκθεσης του γενικού πληθυσμού

Το Εθνικό Παρατηρητήριο Ηλεκτρομαγνητικών Πεδίων παρέχει επίσης μετρήσεις σε όλη την Ήπειρο (και τη χώρα), με σταθμούς που βρίσκονται κυρίως σε δημοτικά κτίρια. Οι μετρήσεις του όμως είναι σποραδικές (η πιο πρόσφατη στο κέντρο των Ιωαννίνων χρονολογείται από το 2020).

Οι μετρήσεις του 2025

Σύμφωνα με τα συγκεντρωτικά στοιχεία της έκθεσης της ΕΕΑΕ για το 2025, σε όλη την Ήπειρο έγιναν 120 μετρήσεις:

• 81 στο νομό Ιωαννίνων
• 11 στο νομό Άρτας
• 13 στο νομό Θεσπρωτίας
• 15 στο νομό Πρέβεζας

Το 81% των μετρήσεων σε όλη τη χώρα, αφορούσε κεραίες κινητής τηλεφωνίας.

Οι περισσότερες κεραίες ανήκουν στον ΟΤΕ (συνυπολογίζονται και ραδιοτηλεόρασης, ευρυζωνικές, σταθερής τηλεφωνίας) και μετά ακολουθεί η Vodafone και η Nova.

Σύμφωνα με την έκθεση, δεν διαπιστώθηκε υπέρβαση ή πιθανή υπέρβαση, εντός αστικού ιστού. Εκτός πόλεων, καταγράφηκαν τρία περιστατικά (2 πιθανά-1 οριστικό) σε Υμηττό, Λουτράκι και Ερατείνη Φωκίδας).

Η πιο πρόσφατη μέτρηση έχει γίνει σε κεραία της Ανατολής, στην περιοχή όπου έχουν σημειωθεί έντονες αντιδράσεις, τελευταία, όλες κάτω από τα όρια.

Οι άλλες δύο παρακείμενες κεραίες στην ίδια περιοχή πάντως, έχουν μετρήσεις από το 2009 και το 2021.

Είναι και ο λόγος που η βουλευτής Ιωαννίνων της Νέας Αριστεράς Μερόπη Τζούφη, σε πρόσφατη κοινοβουλευτική της παρέμβαση, ζήτησε να γίνονται πιο τακτικές και συχνές μετρήσεις των εκπομπών.